Luyện hơi thở khi hát: 5 bài tập 10 phút giúp giọng khỏe, không hụt hơi

Hụt hơi khi hát hầu như luôn đến từ hai nguyên nhân: hít vào bằng vai và xả hơi quá nhanh ở đầu câu. Năm bài tập dưới đây mất tổng cộng 10 phút mỗi ngày, rèn hơi thở theo đúng thứ tự: thả lỏng, hít sâu bằng cơ hoành, kiểm soát khi thở ra, rồi mới áp dụng vào nốt hát. Nếu tập đều 3–4 tuần, phần lớn học viên của chúng tôi giữ được câu hát dài hơn rõ rệt và ít gồng cổ.

Vì sao hơi thở quyết định giọng hát?

Dây thanh chỉ rung đẹp khi có luồng hơi đều đi qua. Khi bạn hít nông bằng ngực, vai nâng lên và cổ họng phải tự gánh phần việc của hơi. Kết quả là giọng bị run, tiếng đứt giữa câu và cuối buổi hát cổ rất mỏi. Cô Vũ Ngọc Anh, Trưởng khoa Thanh nhạc của SOL, thường nói với học viên mới: “Cổ họng là cửa ra, còn kho hơi nằm ở dưới xương sườn.” Vì thế buổi học đầu tiên ở lớp Khởi âm gần như chỉ xoay quanh việc cảm nhận cơ hoành.

Trước khi tập, bạn cần một chỗ đứng thoáng, một chai nước ấm và một chiếc gương nhỏ để nhìn vai. Tập sau bữa ăn no hơn 1 tiếng sẽ thoải mái hơn.

Bài 1: tư thế và thả lỏng (2 phút)

1. Đứng hai chân rộng bằng vai, đầu gối hơi mềm, không khóa gối.
2. Thả hai vai xuống, xoay vai ra sau 5 vòng rồi thả tự nhiên.
3. Nghiêng đầu sang hai bên, mỗi bên giữ 10 giây, hàm hơi buông.
4. Đặt lưỡi nghỉ nhẹ sau răng cửa dưới, không đẩy lưỡi lên vòm.

Mục tiêu của bài này là cổ và vai không còn cứng. Nhiều người nhận ra mình đang nhún vai mỗi lần hít vào. Nếu thế, hãy nhìn gương và tập hít mà vai đứng yên.

Bài 2: thở bụng nằm hoặc đứng (2 phút)

Đặt một tay lên bụng, ngay dưới xương ức, một tay lên ngực. Hít qua mũi trong 4 nhịp và để tay ở bụng đẩy ra nhẹ, tay ở ngực gần như không nhúc nhích. Thở ra qua miệng mở nhỏ 4 nhịp. Lặp lại 10 lần.

Nếu khó cảm nhận, bạn hãy nằm ngửa, gập gối, đặt một cuốn sách mỏng lên bụng. Cuốn sách nhấp nhô lên khi hít vào và hạ xuống khi thở ra là đúng. Ở lớp, chúng tôi thường cho học viên thử tư thế nằm 2–3 buổi đầu trước khi đứng lên tập.

Bài 3: hít 4, thở “sssss” 8 (2 phút)

Hít bằng bụng trong 4 nhịp, sau đó thở ra thành tiếng “ssss” đều trong 8 nhịp. Lặp lại 5 lần. Mỗi lần tăng 1 nhịp: 9, 10, 11… cho tới khi bạn đạt 15–20 giây mà tiếng “s” vẫn đều.

• Nếu tiếng “s” to dần rồi tắt: bạn đang xả hơi quá nhanh ở đầu. Hãy tưởng tượng thổi một ngọn nến mà không để nó tắt.
• Nếu bụng thót vào giữa chừng: chậm lại, giữ cảm giác xương sườn vẫn mở thêm vài giây.

Bài này là phiên bản “kiểm tra tải” của hơi thở. Theo kinh nghiệm của chúng tôi, người chưa tập thường chỉ giữ được khoảng 10–12 giây, và con số này tăng sau 2–3 tuần.

Bài 4: lip trill và âm “brr” (2 phút)

Khép hai môi lỏng như bạn đang giả tiếng xe máy, thổi hơi để môi rung. Bắt đầu với một nốt trung bình dễ chịu rồi trượt lên xuống như còi xe cứu thương. Nếu môi không rung, hãy dùng hai ngón tay đỡ nhẹ hai bên má.

Bài tập này mát-xa dây thanh gián tiếp, buộc hơi và âm thanh phải đi cùng nhau. Nếu hơi quá mạnh môi sẽ ngừng rung, nếu quá yếu âm sẽ nhỏ và đứt. Bạn đang học đúng cân bằng đó. Lặp lại 6–8 lượt, mỗi lượt 8–10 giây.

Bài 5: giữ nốt và hát một câu ngắn (2 phút)

1. Chọn một nốt dễ chịu, hát “a” (như “a” trong “ba”) trong 8 giây, ở âm lượng vừa phải.
2. Nghỉ, hít bụng 4 nhịp, hát lại “a” trong 10 giây.
3. Cuối cùng hát một câu ngắn của bài dân ca quen thuộc, ví dụ câu đầu “Lý cây xanh”, chỉ bằng hơi thở một lần, không lấy hơi giữa câu.

Hãy để ý hai điều: vai có nhún không và âm thanh có đều từ đầu đến cuối không. Ở giai đoạn này đừng cố hát to. Giọng khỏe đến từ kiểm soát, không đến từ sức.

Lịch tập mẫu trong 4 tuần

Khi nào nên dừng và hỏi giáo viên?

Hãy dừng ngay nếu bạn thấy chóng mặt, ngứa rát cổ họng hoặc khàn kéo dài sau khi tập. Chóng mặt thường do hít quá nhiều, hãy nghỉ 1–2 phút và tập nhẹ hơn. Nếu khàn tiếng kéo dài hơn một tuần, bạn nên đi khám tai mũi họng trước khi tiếp tục luyện thanh. Các bài tập trên là kỹ năng luyện tập chứ không thay thế tư vấn y tế.

Ngoài ra, hơi thở rất khó tự kiểm tra: bạn không nhìn thấy cơ hoành của chính mình. Một giáo viên chỉ cần đặt tay lên bụng bạn trong 30 giây là biết bạn đang thở đúng hay sai. Nếu bạn muốn thử, SOL có buổi học thử miễn phí 45 phút cho khóa Thanh nhạc và bạn có thể xem các giảng viên phụ trách tại trang cô Ngọc Anh. Cần tư vấn về trình độ, hãy dùng bài trắc nghiệm tìm lớp hoặc nhắn trang liên hệ.