Khoá Sol là ký hiệu đặt ở đầu khuông nhạc để báo rằng dòng kẻ thứ hai tính từ dưới lên là nốt Sol, thường dùng cho tay phải trên piano. Khoá Fa báo dòng kẻ thứ tư là nốt Fa, thường dùng cho tay trái. Chỉ cần nhớ hai “mỏ neo” này và quy luật đếm lên xuống, bạn có thể đọc được mọi nốt.
Khuông nhạc và tên bảy nốt
Khuông nhạc gồm 5 dòng kẻ và 4 khe, đếm từ dưới lên. Bảy nốt tự nhiên lặp đi lặp lại theo thứ tự Đô, Rê, Mi, Fa, Sol, La, Si rồi lại về Đô. Trong hệ thống chữ cái quốc tế, bảy nốt này là C, D, E, F, G, A, B, và nhiều tài liệu piano dùng cách gọi này nên bạn nên làm quen cả hai.
Điểm hay là nốt đi từ dòng kẻ lên khe kế tiếp, rồi lại lên dòng kế tiếp, cứ xen kẽ nhau. Vì vậy chỉ cần biết một nốt làm mốc, bạn tính các nốt xung quanh bằng cách đếm bước.
Khoá Sol: tay phải và âm vực cao
Đầu xoắn của khoá Sol cuộn quanh dòng kẻ thứ hai, đó chính là nốt Sol (G4). Từ mốc này ta suy ra các nốt còn lại.
| Vị trí | Tên nốt (từ dưới lên) | Cách nhớ (tiếng Anh) |
|---|---|---|
| 5 dòng kẻ | Mi – Sol – Si – Rê – Fa (E G B D F) | Every Good Boy Does Fine |
| 4 khe | Fa – La – Đô – Mi (F A C E) | Đọc liền thành từ “FACE” |
Ví dụ: một nốt nằm trên dòng thứ ba là Si, nốt ở khe giữa dòng 3 và dòng 4 là Đô. Nốt Mi thấp nhất nằm ngay trên dòng kẻ dưới cùng. Còn nốt nằm dưới dòng đó, ở khe dưới, là Rê.
Khoá Fa: tay trái và âm vực trầm
Khoá Fa có hai chấm nhỏ nằm kẹp hai bên dòng kẻ thứ tư, đó là nốt Fa (F3). Cũng như khoá Sol, ta dựa vào mốc này để đọc các nốt còn lại.
| Vị trí | Tên nốt (từ dưới lên) | Cách nhớ (tiếng Anh) |
|---|---|---|
| 5 dòng kẻ | Sol – Si – Rê – Fa – La (G B D F A) | Good Boys Do Fine Always |
| 4 khe | La – Đô – Mi – Sol (A C E G) | All Cows Eat Grass |
Lỗi người mới hay gặp là đọc nốt khoá Fa bằng tên của khoá Sol. Cùng một vị trí trên khuông, nhưng khoá Fa đọc “thấp hơn” khoá Sol hai nốt: dòng thứ nhất khoá Sol là Mi, còn dòng thứ nhất khoá Fa là Sol. Hãy tập đọc riêng từng khoá trong tuần đầu, đừng trộn.
Nốt Đô giữa: chiếc cầu nối hai khoá
Nốt Đô giữa (Middle C, C4) nằm ở khoảng giữa bàn phím piano, ngay phía trước tên hãng đàn nếu bạn ngồi chính giữa. Trên khuông nhạc, nó nằm trên một dòng kẻ phụ ngắn:
- Ở khoá Sol, Đô giữa nằm dưới dòng kẻ thứ nhất, trên một dòng kẻ phụ.
- Ở khoá Fa, Đô giữa nằm trên dòng kẻ thứ năm, cũng trên một dòng kẻ phụ.
Hãy tìm nhóm hai phím đen và nhóm ba phím đen trên đàn: nốt Đô luôn nằm ngay bên trái nhóm hai phím đen. Khi bạn tìm được Đô giữa trên cả đàn lẫn trên khuông, bạn đã có điểm tựa để “đi bộ” sang hai phía.
Hai cách đọc nốt nhanh hơn
Thay vì đọc từng nốt tên chữ, hãy tập nhận ra hình dạng:
- Bước liền (step): nốt kế bên, từ dòng sang khe hoặc từ khe sang dòng, tức là đi tới phím trắng kề nó.
- Nhảy cóc (skip): từ dòng sang dòng hoặc khe sang khe, tức là bỏ qua một phím trắng, như Đô sang Mi.
Khi nhìn bản nhạc, bạn chỉ cần xác định nốt đầu tiên, các nốt sau là “lên bước”, “xuống bước” hay “nhảy cóc”. Người đọc nhạc giỏi đọc theo cụm như vậy thay vì dịch từng nốt.
Bài tập đọc nhạc 10 phút mỗi ngày
- 2 phút: tìm tất cả nốt Đô trên đàn, đọc to tên nốt khi nhấn.
- 3 phút: dùng thẻ nốt (flashcard) hoặc ứng dụng đọc nhạc, chỉ khoá Sol, mỗi thẻ trả lời trong dưới 3 giây.
- 3 phút: như trên nhưng chỉ khoá Fa.
- 2 phút: chọn một đoạn nhạc dễ 4 ô nhịp, chỉ nói tên nốt rồi mới chơi.
Sau khoảng 3–4 tuần đều đặn, đa số người học đọc chắc các nốt trong phạm vi một quãng tám quanh Đô giữa. Nếu bạn là người lớn bắt đầu muộn, đừng lo, hãy xem thêm bài học piano người lớn bắt đầu từ đâu. Còn với bé nhỏ, kết hợp đọc nhạc vào lịch tập như trong bài cách luyện piano mỗi ngày cho bé sẽ giúp bé quen nhanh hơn.
Khi nào cần giáo viên
Đọc nhạc tự học qua sách hoàn toàn được, nhưng bạn nên nhờ giáo viên khi: đọc nốt đúng mà nhịp vẫn sai (nhịp là phần dễ sai nhất khi không có người nghe), khi phải đọc cả hai khoá cùng lúc, hoặc khi bắt đầu gặp dấu thăng, dấu giáng và hoá biểu. Giáo viên sẽ chỉ ra bạn sai ở đâu ngay trong lúc chơi, điều sách không làm được. Thầy Quang Huy có nhiều kinh nghiệm hướng dẫn người lớn đọc nhạc từ con số 0 mà không bị nản.
Nếu bạn muốn thử, TUNE. có lớp học piano cho cả bé và người lớn. Học thử miễn phí 30 phút, xem lịch ở trang học phí và lịch học.
