Khởi động giọng 5 phút trước khi hát gồm: thở hơi bụng, lip trill (rung môi), siren (trượt giọng lên xuống), ngân nguyên âm trên thang âm 5 nốt và humming (ngân môi khép). Tất cả đều nhẹ nhàng, không gồng cổ, giúp dây thanh ấm lên dần và giảm nguy cơ khàn tiếng.
Vì sao giọng cần khởi động
Dây thanh là hai nếp cơ nhỏ rung hàng trăm lần mỗi giây khi bạn hát. Giống mọi cơ khác, nếu lao ngay vào nốt cao hoặc bài khó thì dây thanh dễ mệt, giọng khàn hoặc bị “vỡ”. Buổi sáng, giọng thường trầm và khô hơn do ngủ dậy, nên cần thời gian làm ấm. Khởi động cũng giúp bạn chuyển trạng thái từ nói sang hát: hơi đều hơn, âm vực mở hơn, ít gồng cổ.
Điều quan trọng nhất cần nhớ: mọi bài khởi động nên dễ chịu. Nếu thấy rát cổ hay phải cố, hãy giảm âm lượng và hạ nốt.
Lịch khởi động 5 phút chia theo từng phút
| Phút | Bài tập | Cách làm |
|---|---|---|
| 0:00–1:00 | Thở hơi bụng | Hít bằng mũi 4 giây (bụng phồng ra), thở ra bằng âm “ssss” 8–10 giây. Lặp 5–6 lần |
| 1:00–2:00 | Lip trill | Môi khép nhẹ, thổi hơi cho môi rung (“brrr”), ngân trên một nốt thoải mái rồi lên xuống 5 nốt |
| 2:00–3:00 | Siren | Dùng lip trill hoặc âm “ng”, trượt từ nốt thấp lên cao rồi trở xuống như tiếng còi hú, chậm và liền mạch |
| 3:00–4:00 | Ngân nguyên âm | Thang 5 nốt lên xuống (1-2-3-4-5-4-3-2-1) với “ma – me – mi – mo – mu”, giữ âm đều |
| 4:00–5:00 | Humming | Môi khép, răng hở, ngân “mm” trên thang 5 nốt, cảm nhận rung ở mặt và mũi |
Thở hơi bụng: nền tảng của mọi thứ
Đặt một tay lên bụng dưới rốn. Khi hít vào bằng mũi, cảm nhận bụng phình nhẹ, vai không nhún lên. Khi thở ra bằng “ssss”, giữ luồng hơi đều như đang xì hơi từ một chiếc lốp nhỏ. Mục tiêu không phải thở dài nhất mà là đều nhất. Nhiều người mới hát với hơi ngực, vai nâng cao, dẫn đến giọng nhỏ và dễ hụt hơi giữa câu.
Lip trill và siren: cặp bài trùng
Lip trill (rung môi) giúp hơi và dây thanh phối hợp nhẹ nhàng, vì chỉ khi hơi đều thì môi mới rung liên tục. Nếu môi ngừng rung, thường là do hơi chưa đều hoặc bạn đang gồng cổ. Hãy dùng ngón tay đặt nhẹ ở hai bên má để giữ má thả lỏng.
Siren là lip trill hoặc âm “ng” trượt liền từ thấp lên cao. Quan trọng là chuyển liền mạch, không nhảy bậc. Khi đến nốt cao, đừng đẩy thêm lực mà hãy giảm âm lượng và cho phép giọng chuyển sang giọng đầu. Siren đặc biệt tốt để làm mượt đoạn chuyển giọng ngực sang giọng đầu mà nhiều người hát bị “gãy” ở đó.
Ngân nguyên âm trên thang 5 nốt
Sau khi dây thanh đã ấm, chuyển sang âm tiết có nguyên âm rõ ràng. Hát thang âm 5 nốt (ví dụ Đô–Rê–Mi–Fa–Sol rồi trở xuống) với lần lượt “ma, me, mi, mo, mu”. Âm “m” đầu giúp khép dây thanh nhẹ nhàng, còn nguyên âm cần mở đều, hàm thả lỏng, không đẩy cằm ra trước.
- Bắt đầu ở nốt dễ chịu nhất, sau mỗi lượt nâng lên nửa cung.
- Đừng ép lên quá cao khi mới khởi động. Nốt cao nhất để dành cho phần luyện bài.
- Giữ hơi đều đến cuối câu, tránh “bật” đầu nốt.
Humming: kết thúc nhẹ nhàng
Ngân “mm” với môi khép, răng hơi hở và cảm nhận rung ở môi, mũi, xương gò má. Đây là cách kiểm tra rất tốt xem giọng bạn đã “ra phía trước” (cộng hưởng) chưa. Humming đồng thời giúp bạn nghe rõ cao độ trước khi chuyển sang hát lời.
Những điều nên tránh
- Uống nước đá lạnh trước khi hát. Nên dùng nước ấm hoặc nước thường.
- Hắng giọng mạnh. Nên nuốt nước hoặc ngáp nhẹ thay thế.
- Thì thầm kéo dài, vì cũng làm khô dây thanh.
- Hát khi đang mệt hoặc viêm họng. Hãy nghỉ ngơi.
Nếu bạn hát lệch dù đã khởi động, nguyên nhân thường nằm ở tai nghe và kiểm soát hơi, xem bài hát lệch tông: nguyên nhân và cách sửa. Với bé học nhạc, hãy bắt đầu từ chọn nhạc cụ phù hợp tại bài chọn nhạc cụ cho bé theo độ tuổi.
Khi nào cần giáo viên
Hãy gặp giáo viên khi giọng khàn kéo dài hơn một vài ngày sau khi hát, đau họng mỗi lần luyện, không lên được nốt dù khởi động kỹ, hoặc bạn thấy cổ gồng khi cố hát. Đây là dấu hiệu sai kỹ thuật cần chỉnh, không phải do “giọng kém”. Cô Thanh Trúc (Trưởng bộ môn Vocal, chuyên pop, ballad và kỹ thuật hơi thở) là người chúng mình thường mời bạn gặp đầu tiên. Xem thêm lớp học thanh nhạc tại TUNE. và học phí, lịch học. Học thử miễn phí 30 phút, cô sẽ nghe giọng bạn và đề xuất bài khởi động hợp với giọng mình.
