So sánh lãi đầu tư dự án với gửi tiết kiệm: con số nói gì?

“Lãi 12% một năm so với 5% gửi tiết kiệm” là phép so sánh dễ thấy nhất và cũng dễ sai nhất. Hai khoản tiền này khác nhau về cách bảo vệ, cách trả lãi và khả năng rút. Bài này đặt chúng cạnh nhau bằng một ví dụ minh hoạ.

Ví dụ: 20 triệu đồng trong 3 năm

Số liệu là ví dụ minh hoạ. Bạn có thể thay con số riêng trong máy tính lợi nhuận.

Chênh lệch bạn nhận về có đáng không?

Trong kịch bản cơ sở, bạn nhận thêm khoảng 3,8 triệu đồng so với tiết kiệm. Trong kịch bản xấu, bạn thua tiết kiệm 7 triệu đồng. Nói cách khác, bạn đánh đổi một khoản lời có khả năng xảy ra lấy một khoản lỗ có khả năng xảy ra. Câu hỏi đúng không phải “dự án lãi bao nhiêu” mà là “xác suất dự án chạy đúng kế hoạch là bao nhiêu và tôi chịu được khi sai không”.

Ba khác biệt không nằm trong con số lãi

• Bảo hiểm tiền gửi: tiết kiệm ngân hàng được bảo vệ đến hạn mức theo quy định; khoản góp dự án thì không.
• Thanh khoản: sổ tiết kiệm có thể tất toán trước hạn với lãi thấp hơn; khoản góp dự án thường bị khoá đến cuối kỳ.
• Tính ổn định của lãi: lãi tiết kiệm biết trước; lãi dự án phụ thuộc kết quả kinh doanh.

Cách so sánh công bằng

Lấy lãi kỳ vọng trừ phí, rồi trừ tiếp “phần bù rủi ro” bạn đòi hỏi. Nếu bạn cho rằng dự án có 15% khả năng thất bại mất 30% vốn, thì lãi kỳ vọng thực chất thấp đi đáng kể. Vì vậy, dự án chỉ đáng góp khi chênh lệch với tiết kiệm đủ lớn sau khi đã cộng rủi ro vào.

Kết luận thực tế

Tiết kiệm phù hợp với tiền bạn cần giữ nguyên giá trị. Góp vốn dự án phù hợp với phần tiền nhàn rỗi bạn chấp nhận rủi ro. Đừng chuyển hết từ tiết kiệm sang dự án; hãy xem bài phân bổ vốn khi đầu tư dự án để biết tỷ lệ tham khảo.