Trà shan tuyết Hà Giang: hái búp trên mây, nơi cây chè cổ thụ già hơn câu chuyện

Sương ở Cao Bồ không rơi, nó đứng yên. Bốn rưỡi sáng, ông Sùng Mí Tủa quấn khăn quanh cổ, đeo chiếc gùi tre sau lưng, bước ra khỏi nhà trệt lợp ngói âm dương. Đường lên rừng chè đi bằng chân nhiều hơn bằng mắt. Hơi lạnh sượt qua tay, mùi đất ẩm và lá mục theo ông suốt dốc.

Những cây chè già hơn nhà

Chè shan tuyết mọc trên các triền núi cao của vùng Vị Xuyên, Hoàng Su Phì cũ, nơi sương dày và nhiệt độ mùa đông xuống rất thấp. Lá phủ một lớp lông trắng mịn như tuyết, cũng từ đó mà có tên. Nhiều cây ở Cao Bồ cao quá đầu người, thân to hơn vòng tay, rễ bám vào đá. Dân bản nói cây nào cũng do ông bà để lại, cháu con chỉ có việc chăm và hái, không dám chặt.

Ông Mí Tủa là người Mông, quen trèo cây từ nhỏ. Ông leo lên những cành chạc chắc nhất, chọn từng búp một tôm hai lá, bẻ nhẹ bằng đầu ngón tay. Không dao, không kéo, vì búp bị cắt sẽ thâm đầu, vị đắng gắt hơn. Mỗi sáng một người hái giỏi cũng chỉ được vài ký lá tươi, và chỉ vào những mùa chè nảy mầm tốt, thường là mùa xuân và đầu thu sang đông.

Vò, sao và một cái chảo gang

Về đến sân, lá chè được trải mỏng cho héo bớt nước. Sau đó vào chảo gang đặt trên bếp củi, để diệt men giữ màu xanh, vị ngọt. Lửa phải đều, tay phải đảo liên tục, và ông Mí Tủa không bao giờ rời mắt khỏi chảo. Chỉ cần lơi tay là chè sẽ khét. Chè sao xong được vò nhẹ cho dập tế bào, rồi sấy, rồi trải ra hong đến lúc búp se lại, phủ lớp lông bạc.

Cả quá trình tốn công hơn người ta hình dung, nên giá một lạng trà cổ thụ chưa bao giờ rẻ. Đổi lại, bạn nhận được thứ trà thơm hoa rừng, nước vàng xanh, vị chát dịu và hậu ngọt kéo dài, loại trà mà uống chậm mới thấy hết.

“Cây chè này nuôi bản mình hơn trăm năm. Mình hái, nhưng phải để lại cho nó thở.” – ông Sùng Mí Tủa

Ấm trà đầu tiên giữa núi

Trưa, ông pha ấm trà đầu tiên bằng nước suối đun sôi để nguội chút, khoảng tám lăm độ. Một nhúm nhỏ trà thả vào ấm đất, rót nước, đậy nắp, chờ chừng một phút. Hương hoa lan nhẹ, ngan ngát, bay lên trước khi nước trà kịp chạm môi. Người xuống núi nhiều lần vẫn bảo, uống trà shan tuyết ở đây mới biết trà thật không cần tô điểm.

Nếu bạn muốn mang chút sương núi ấy về nhà, hãy thử Trà shan tuyết cổ thụ Hà Giang, pha chậm, rót vào chén nhỏ, nhâm nhi cùng vài miếng bánh ngọt vừa phải. Với những bữa nhậu nhẹ trong ngày lạnh, trà này hợp lạ thường khi đặt cạnh đĩa Thịt trâu gác bếp thái mỏng, vị khói hun bếp củi hòa với hậu ngọt của chè.

Mỗi lần ghé bản, người làm trà thường được hỏi: sao không trồng cho thấp, hái cho dễ? Ông Mí Tủa chỉ cười. Cây cổ thụ không thể ép gọn. Nó lớn theo tốc độ của đá, của sương, của những mùa đông rét buốt, và cái vị trà sinh ra từ sự chậm ấy không thể thay bằng cách nào khác. Có những cây ông không dám hái quá mùa, ông để chúng nghỉ, như để một người già nghỉ ngơi sau một năm dài.

Một vùng đất, nhiều món quà

Hà Giang nay thuộc Tuyên Quang, nhưng người ở Cao Bồ vẫn gọi vùng mình là Hà Giang như bao đời. Đi cao thêm một chút, bạn sẽ gặp rượu ngô men lá ở Đồng Văn, một món dành cho người từ 18 tuổi trở lên, uống có trách nhiệm, còn miếng trâu gác bếp treo trên gác bếp nhà người Tày thì đã trở thành tên gọi quen thuộc của cả vùng cao.

Muốn đi một vòng đặc sản quanh vùng này, cứ mở trang đặc sản Tuyên Quang. Còn nếu bạn chỉ thích trà, góc đặc sản trà cho bạn so sánh nhiều dòng, từ trà sen Tây Hồ ướp tay đến trà ô long Cầu Đất, mỗi loại một hương, một cách pha.

Chiều muộn, ông Mí Tủa ngồi trước hiên, nhìn mây nuốt dần sườn núi. Ấm trà thứ ba vẫn còn ấm trong tay. Ông bảo trà ngon không nằm ở cây, không nằm ở lửa, mà ở lúc người ta chịu ngồi xuống cùng nhau, đợi nước trà dịu xuống rồi mới uống.