Rotavirus là nguyên nhân hàng đầu gây tiêu chảy nặng ở trẻ dưới 5 tuổi, dễ dẫn đến mất nước phải nhập viện. Bệnh lây rất dễ qua tay, đồ chơi và đồ dùng, nên rửa tay là chưa đủ để phòng hoàn toàn. Vắc xin rota dạng uống, không đau, là cách phòng bệnh chủ động, nhưng có giới hạn tuổi chặt chẽ nên liều đầu cần uống sớm.
Tóm tắt nhanh: Liều rota đầu tiên nên uống từ 2 tháng tuổi, tốt nhất trước 15 tuần và không quá 24 tuần tuổi. Rotarix gồm 2 liều, RotaTeq gồm 3 liều. Tiêu chảy kèm dấu hiệu mất nước (khát, tiểu ít, môi khô, li bì) cần đưa bé đi khám ngay.
Rota là một phần trong lịch tiêm chủng cho trẻ 0–6 tuổi. Bài viết mang tính tham khảo, bác sĩ sẽ quyết định lịch cụ thể cho bé.
Bệnh rota biểu hiện thế nào?
Sau khi nhiễm, bé thường nôn trước, sau đó sốt và tiêu chảy phân lỏng như nước, có thể nhiều lần trong ngày. Bệnh thường kéo dài vài ngày. Nguy cơ lớn nhất là mất nước: trẻ càng nhỏ càng dễ mất nước nhanh, nhất là khi vừa nôn vừa tiêu chảy.
Đa số trẻ khỏi khi được bù nước đúng cách, nhưng một số trường hợp nặng phải nhập viện truyền dịch. Vì rota lây rất dễ trong nhà trẻ và trong gia đình, cả những gia đình giữ vệ sinh cẩn thận vẫn có thể có bé mắc bệnh. Vắc xin giúp giảm đáng kể nguy cơ tiêu chảy nặng, nhưng không phòng được mọi nguyên nhân gây tiêu chảy khác như vi khuẩn hay virus khác.
Lịch uống vắc xin rota
Vắc xin rota là thuốc uống. Hiện có hai loại thường dùng là Rotarix (2 liều) và RotaTeq (3 liều). Chọn loại nào tùy tư vấn của bác sĩ và nguồn vắc xin sẵn có.
| Liều | Thời điểm | Lưu ý |
|---|---|---|
| Liều 1 | 2 tháng tuổi, tốt nhất trước 15 tuần (không quá 24 tuần) | Từ đủ 6 tuần tuổi |
| Liều 2 | Sau liều 1 ít nhất 4 tuần | Rotarix: hoàn tất trước 24 tuần |
| Liều 3 (chỉ RotaTeq) | Sau liều 2 ít nhất 4 tuần | Hoàn tất trước 32 tuần |
Thông tin chi tiết về hãng, giá tham khảo và chống chỉ định nằm ở trang vắc xin Rotavirus. Bạn cũng có thể đặt lịch sớm để không lỡ mốc tuổi giới hạn.
Vì sao giới hạn tuổi lại chặt chẽ?
Khuyến cáo giới hạn tuổi để giảm nguy cơ lồng ruột, một biến chứng rất hiếm nhưng nghiêm trọng của vắc xin rota. Vì vậy, nếu bé đã hơn 24 tuần tuổi mới đến lần đầu, thường là không còn uống được rota. Đây là lý do cha mẹ nên đặt lịch uống ngay từ lúc bé 2 tháng, thường cùng buổi với 6 trong 1 và phế cầu.
Ai cần hoãn hoặc không nên uống rota?
- Bé từng bị lồng ruột hoặc có dị dạng đường ruột chưa điều trị.
- Bé suy giảm miễn dịch kết hợp nặng (SCID).
- Bé dị ứng nặng sau liều trước.
- Bé đang tiêu chảy, nôn nhiều hoặc bệnh nặng, sốt cao: hoãn đến khi khỏi.
Hãy báo bác sĩ nếu trong nhà có người đang suy giảm miễn dịch. Nếu bé nhổ ra ngay sau khi uống, bác sĩ sẽ hướng dẫn có nên uống lại hay không. Bé vẫn bú mẹ hoặc bú sữa công thức bình thường, không cần kiêng.
Phòng bệnh và chăm sóc khi bé bị tiêu chảy
Ngoài vắc xin, bạn nên rửa tay bằng xà phòng sau khi thay tã, trước khi cho bé ăn, vệ sinh đồ chơi và núm ty thường xuyên. Khi bé đã tiêu chảy:
- Tiếp tục cho bú mẹ hoặc ăn uống bình thường, chia nhỏ bữa.
- Cho bé uống dung dịch bù nước (oresol) pha đúng hướng dẫn trên bao bì, từng ngụm nhỏ sau mỗi lần đi ngoài.
- Không tự ý dùng thuốc cầm tiêu chảy hay kháng sinh khi chưa có chỉ định.
- Theo dõi số lần đi ngoài, lượng nước tiểu và tình trạng tỉnh táo của bé.
Khi nào cần đưa bé đi khám ngay?
Bé cần được khám sớm nếu có một trong các dấu hiệu sau:
- Nôn nhiều, không uống hoặc không bú được.
- Tiểu rất ít (ví dụ 6 giờ không thay tã ướt), khát nhiều, môi khô, mắt trũng, khóc không có nước mắt.
- Li bì, khó đánh thức hoặc quấy khóc dữ dội.
- Phân có máu hoặc nhầy, sốt cao kéo dài.
- Sau uống rota: nôn dữ dội, đau bụng từng cơn khiến bé khóc thét, đi ngoài phân nhầy máu. Đây có thể là dấu hiệu lồng ruột, cần cấp cứu.
Muốn biết bé còn mốc nào cần uống hoặc tiêm, bạn có thể dùng công cụ lịch tiêm cá nhân. Thông tin chỉ mang tính tham khảo, không thay thế tư vấn y khoa.
Nội dung mang tính tham khảo theo khuyến cáo chung, không thay thế khám và tư vấn trực tiếp. Lịch tiêm cụ thể do bác sĩ quyết định theo thể trạng từng người.
