Phần lớn các mũi tiêm quan trọng của trẻ nằm trong 24 tháng đầu đời, và dày nhất là giai đoạn từ 2 đến 6 tháng tuổi. Sau đó là các mũi nhắc quanh 12–18 tháng và một đợt nhắc trước khi bé vào lớp 1. Bài này gom toàn bộ mốc tiêm của trẻ từ 0 đến 6 tuổi vào một bảng để bạn dễ theo dõi, kèm cách xử lý khi bé trễ lịch.
Tóm tắt nhanh: Bé nên có mũi viêm gan B và BCG ngay sau sinh, bắt đầu cụm mũi 2 tháng (6 trong 1, phế cầu, rota, não mô cầu B), tiếp tục 3–4–6 tháng, rồi các mũi 9–12 tháng, mũi nhắc 15–18 tháng và mũi nhắc 4–6 tuổi. Bé trễ lịch thường chỉ cần tiêm tiếp mũi còn thiếu, không phải bắt đầu lại từ đầu.
Lưu ý quan trọng: nội dung dưới đây mang tính tham khảo, dựa trên khuyến cáo chung. Lịch cụ thể của từng bé do bác sĩ quyết định sau khi khám sàng lọc, tùy cân nặng, tiền sử bệnh, các mũi đã tiêm và loại vắc xin sẵn có.
Vì sao phải tiêm đúng lịch, đúng khoảng cách?
Trẻ nhỏ chưa có hệ miễn dịch hoàn chỉnh, trong khi nhiều bệnh như ho gà, viêm phổi, viêm màng não, tiêu chảy do rota lại nặng nhất ở chính lứa tuổi này. Lịch tiêm được thiết kế để mũi nào đến đúng lúc bé dễ mắc bệnh nhất và lúc cơ thể bé đáp ứng tốt nhất.
Khoảng cách giữa các mũi cũng có lý do. Mũi đầu tiên "mồi" cho hệ miễn dịch, mũi sau "củng cố", và mũi nhắc giữ kháng thể ở mức đủ cao lâu dài. Tiêm quá sát nhau có thể khiến cơ thể đáp ứng kém, còn tiêm quá thưa thì bé có thời gian dài chưa được bảo vệ. Vì vậy, khi nhận lịch tiêm, bạn nên ghi lại ngày dự kiến của mũi kế tiếp ngay tại buổi tiêm.
Bảng lịch tiêm chủng cho trẻ 0–6 tuổi theo mốc tháng
Bảng dưới đây xếp theo mốc tuổi, bám theo thông tin trong danh mục vắc xin của trung tâm. Một số vắc xin có nhiều hãng và nhiều phác đồ, nên khoảng cách cụ thể có thể khác đôi chút giữa các loại.
| Mốc tuổi | Vắc xin | Ghi chú |
|---|---|---|
| Sơ sinh (24 giờ đầu) | Viêm gan B mũi sơ sinh | Càng sớm càng tốt trong 24 giờ đầu sau sinh. |
| Sơ sinh (tốt nhất trong tháng đầu) | BCG phòng lao | 1 mũi duy nhất, tiêm trong da cánh tay trái. |
| 2 tháng | 6 trong 1 mũi 1; phế cầu mũi 1; rota liều 1 (uống); não mô cầu B mũi 1 | Từ đủ 6 tuần tuổi. Rota cần uống sớm vì có giới hạn tuổi. |
| 3 tháng | 6 trong 1 mũi 2 | Cách mũi 1 ít nhất 1 tháng. |
| 4 tháng | 6 trong 1 mũi 3; phế cầu mũi 2; rota liều 2; não mô cầu B mũi 2 | Rota liều 2 cách liều 1 ít nhất 4 tuần. Não mô cầu B mũi 2 cách mũi 1 ít nhất 2 tháng. |
| 6 tháng | Phế cầu mũi 3; não mô cầu B mũi 3; cúm mùa (từ 6 tháng) | Cúm lần đầu cần 2 mũi cách nhau 4 tuần, sau đó mỗi năm 1 mũi. |
| 9 tháng | Viêm não Nhật Bản mũi 1; não mô cầu ACYW (tùy loại) | Imojev cần 1 mũi nhắc sau 12 tháng trở đi; Jevax cần 3 mũi. |
| 12 tháng | Sởi – quai bị – rubella mũi 1; thủy đậu mũi 1; viêm gan A mũi 1 | Từ đủ 12 tháng tuổi. |
| 12–15 tháng | Phế cầu mũi nhắc; não mô cầu B mũi nhắc | Nếu bắt đầu lúc 2–5 tháng tuổi. |
| 15–18 tháng | 6 trong 1 mũi nhắc | Tối thiểu 6 tháng sau mũi 3. |
| 18–24 tháng | Viêm gan A mũi 2 | Cách mũi 1 từ 6 đến 12 tháng. |
| Từ 2 tuổi | Thương hàn (cân nhắc khi đi vùng nguy cơ) | Một mũi, nhắc lại sau 3 năm nếu còn nguy cơ. |
| Từ 4 tuổi | Sốt xuất huyết 2 mũi | Hai mũi cách nhau 3 tháng, tốt nhất hoàn tất trước mùa mưa. |
| 4–6 tuổi | MMR mũi 2; thủy đậu mũi 2 (nếu chưa đủ); Bạch hầu – ho gà – uốn ván nhắc | MMR mũi 2 cách mũi 1 tối thiểu 4 tuần. Thủy đậu mũi 2 cách mũi 1 tối thiểu 6 tuần, thường tiêm ở khoảng 3 tháng đến 4–6 tuổi. |
| Hằng năm | Cúm mùa | Tiêm trước mùa cúm. |
Ngoài bảng trên, vắc xin phòng dại (xem chi tiết) có thể tiêm ở mọi lứa tuổi khi bé bị chó mèo cắn, cào, liếm vào vết thương hở, hoặc tiêm trước phơi nhiễm nếu gia đình nuôi thú cưng. Vắc xin HPV bắt đầu từ 9 tuổi nên nằm ngoài giai đoạn 0–6 tuổi, bạn có thể xem vắc xin HPV và đọc thêm ở bài HPV và ung thư cổ tử cung.
Mũi tiêm chủng mở rộng miễn phí và mũi dịch vụ khác nhau thế nào?
Chương trình Tiêm chủng mở rộng của nhà nước cung cấp miễn phí các vắc xin cơ bản cho trẻ em, thường tại trạm y tế phường, xã. Danh mục này gồm những bệnh có gánh nặng lớn như lao, viêm gan B, bạch hầu, ho gà, uốn ván, bại liệt, sởi và viêm não Nhật Bản. Danh mục, loại vắc xin và lịch cụ thể có thể được cập nhật theo từng thời kỳ, vì vậy bạn nên hỏi trạm y tế nơi cư trú để có thông tin mới nhất.
Vắc xin dịch vụ là các mũi bạn chủ động chọn thêm, hoặc chọn loại khác với loại miễn phí. Ví dụ phổ biến là vắc xin 6 trong 1 thay cho việc tiêm rời nhiều mũi, vắc xin phế cầu, rota, não mô cầu, thủy đậu, cúm, viêm gan A và sốt xuất huyết. Mũi dịch vụ không thay thế mũi miễn phí, hai nhóm bổ sung cho nhau.
- Bé đã tiêm mũi miễn phí: mang theo sổ tiêm chủng để bác sĩ nối tiếp lịch đúng loại vắc xin, đúng khoảng cách.
- Bé chọn loại dịch vụ thay thế: hỏi bác sĩ cách chuyển đổi, ví dụ từ vắc xin 5 trong 1 sang 6 trong 1 khi đang dở liệu trình.
- Gia đình muốn tiết kiệm công đi lại: có thể xem gói tiêm cả nhà và bảng giá tham khảo để so sánh và dự trù chi phí.
Nhóm bệnh nên biết khi lên kế hoạch tiêm cho bé
Thay vì nhớ từng tên vắc xin, bạn có thể nhìn theo nhóm bệnh. Mỗi nhóm có một bài viết riêng, đi sâu vào bệnh, lịch tiêm và lưu ý.
Nhóm bệnh đầu đời: lao và viêm gan B
Hai mũi này gần như đi liền với việc chào đời. Bệnh lao nặng ở trẻ nhỏ như lao màng não có thể để lại di chứng, xem thêm ở bài bệnh lao ở trẻ sơ sinh và vắc xin BCG. Viêm gan B có thể lây từ mẹ sang con, trẻ nhiễm sớm dễ thành người mang virus mạn tính, bạn đọc thêm tại viêm gan B ở trẻ sơ sinh và người lớn.
Nhóm bệnh hô hấp và thần kinh nặng ở trẻ nhỏ
Ho gà, bạch hầu, uốn ván, bại liệt và Hib được bảo vệ cùng lúc bằng vắc xin phối hợp, chi tiết ở bài bạch hầu, ho gà, uốn ván, bại liệt, Hib. Viêm phổi và viêm màng não do phế cầu xem tại viêm phổi, viêm màng não do phế cầu, còn viêm màng não do não mô cầu xem tại viêm màng não do não mô cầu.
Nhóm bệnh tiêu hóa và lây qua đường ăn uống
Tiêu chảy cấp do rota là lý do nhập viện thường gặp ở trẻ nhỏ, xem bài bệnh rota và tiêu chảy cấp ở trẻ nhỏ. Viêm gan A lây qua thức ăn, nước uống chưa nấu chín, xem bài viêm gan A lây qua ăn uống.
Nhóm bệnh phát ban và bệnh do muỗi
Sởi, quai bị, rubella và thủy đậu là những bệnh lây nhanh trong lớp học. Bạn có thể đọc bệnh sởi, quai bị, rubella ở trẻ em và bệnh thủy đậu và vắc xin thủy đậu. Hai bệnh do muỗi truyền là viêm não Nhật Bản và sốt xuất huyết, xem viêm não Nhật Bản ở trẻ em và sốt xuất huyết và vắc xin sốt xuất huyết. Cúm mùa cần tiêm lại hằng năm, xem bệnh cúm mùa có cần tiêm hằng năm không.
Bé trễ lịch hoặc bỏ lỡ mũi: tiêm bù thế nào?
Đây là câu hỏi cha mẹ gặp nhiều nhất. Nguyên tắc chung là không cần tiêm lại từ đầu. Phần lớn vắc xin có thể tiếp tục từ mũi còn thiếu, và bác sĩ sẽ điều chỉnh khoảng cách giữa các mũi cho hợp lý. Càng trễ thì khoảng thời gian bé chưa được bảo vệ càng dài, nên bạn nên sắp xếp tiêm bù sớm.
Một vài lưu ý thường gặp:
- Rota có giới hạn tuổi chặt chẽ. Liều đầu nên uống sớm, thường không uống khi bé đã quá 24 tuần tuổi vì lý do an toàn. Nếu đã gần mốc này, hãy đưa bé đi khám ngay để được tư vấn.
- Phế cầu và não mô cầu B cần ít mũi hơn nếu bé bắt đầu muộn (ví dụ sau 7 tháng hoặc sau 1 tuổi), bác sĩ sẽ tính lịch bù theo tuổi hiện tại.
- Viêm gan A mũi 2 hoặc mũi nhắc có thể tiêm muộn hơn dự kiến mà không phải làm lại từ đầu.
- Nhiều mũi một buổi: bác sĩ có thể chia nhỏ các mũi thành nhiều buổi để bé ít sốt, ít quấy khóc, nhưng vẫn ưu tiên mũi nào cần tiêm trước.
Mang theo sổ tiêm chủng hoặc ảnh chụp các mũi đã tiêm là cách nhanh nhất để bác sĩ lập lịch bù chính xác.
Chuẩn bị gì trước và sau buổi tiêm?
Một buổi tiêm êm ả bắt đầu từ khâu chuẩn bị ở nhà. Bạn có thể áp dụng danh sách ngắn sau.
- Trước ngày tiêm: theo dõi sức khỏe của bé. Nếu bé đang sốt, ho nhiều, tiêu chảy hoặc nôn, nên báo trung tâm để dời lịch.
- Sáng ngày tiêm: cho bé bú hoặc ăn nhẹ, mặc đồ rộng dễ kéo tay, đùi. Mang theo sổ tiêm chủng, tã, khăn và nước.
- Tại trung tâm: khai báo trung thực tiền sử dị ứng, bệnh nền, thuốc đang dùng và phản ứng ở các mũi trước. Bác sĩ khám sàng lọc rồi mới chỉ định tiêm.
- Sau tiêm: ở lại theo dõi khoảng 30 phút để xử trí kịp thời nếu có phản ứng sớm.
- Tại nhà: theo dõi nhiệt độ, vết tiêm, ăn bú và giấc ngủ trong 24–48 giờ đầu.
Sốt nhẹ, quấy khóc, đau hoặc đỏ chỗ tiêm là phản ứng thường gặp và thường tự giảm sau 1–2 ngày. Bạn có thể đọc hướng dẫn chi tiết trong trang sau tiêm cần lưu ý. Hãy đưa bé đi khám ngay nếu bé sốt cao trên 39 °C, sốt kéo dài quá 48 giờ, li bì, bỏ bú, co giật, khó thở, phát ban kèm chấm xuất huyết hoặc khóc thét không dỗ được.
Cách theo dõi lịch tiêm của bé cho gọn
Nhiều gia đình bỏ lỡ mũi tiêm không phải vì không muốn tiêm mà vì quên. Vài thói quen nhỏ giúp tránh chuyện này:
- Chụp ảnh trang sổ tiêm chủng sau mỗi buổi tiêm và lưu cùng thư mục trong điện thoại.
- Hẹn lịch mũi tiếp theo ngay tại quầy trước khi ra về, kèm nhắc lịch trước 2–3 ngày.
- Gom các mũi cần nhắc cùng mốc vào một buổi nếu bác sĩ cho phép, để bé đỡ phải đến nhiều lần.
- Dùng công cụ lịch tiêm cá nhân của trung tâm: nhập ngày sinh và các mũi đã tiêm để xem mũi nào đến hạn, mũi nào cần tiêm bù.
Khi sẵn sàng, bạn có thể đặt lịch tiêm tại một trong ba cơ sở hoặc xem các câu hỏi thường gặp ở trang hỏi đáp. Nếu bé bị chó mèo cắn bất ngờ, đừng chờ đến lịch hẹn: hãy rửa vết thương dưới vòi nước và xà phòng ít nhất 15 phút rồi đến cơ sở y tế trong ngày.
Lời kết
Lịch tiêm chủng cho trẻ 0–6 tuổi có vẻ dài, nhưng khi nhìn theo mốc tháng thì khá rõ ràng: cụm mũi lúc 2 tháng, mũi 3–4–6 tháng, nhóm mũi 9–12 tháng, mũi nhắc 15–18 tháng và mũi nhắc 4–6 tuổi. Bạn không cần nhớ tất cả, chỉ cần giữ sổ tiêm, hẹn mũi kế tiếp và hỏi bác sĩ khi có điều chưa rõ.
Thông tin trong bài mang tính tham khảo, không thay thế tư vấn y khoa. Lịch tiêm cụ thể cho từng bé do bác sĩ quyết định sau khi khám.
Nội dung mang tính tham khảo theo khuyến cáo chung, không thay thế khám và tư vấn trực tiếp. Lịch tiêm cụ thể do bác sĩ quyết định theo thể trạng từng người.
