Viêm gan A lây qua ăn uống: dấu hiệu, cách phòng và lịch tiêm

Viêm gan A là bệnh gan cấp do virus viêm gan A, lây theo đường tiêu hóa qua thức ăn, nước uống nhiễm virus hoặc tiếp xúc gần với người bệnh. Khác viêm gan B, viêm gan A không trở thành bệnh mạn tính, nhưng có thể gây mệt kéo dài và hiếm khi gây suy gan cấp. Vắc xin gồm 2 mũi, tiêm được từ 12 tháng tuổi.

Viêm gan A lây như thế nào?

Virus theo phân người bệnh vào môi trường, rồi lây sang người khác qua bàn tay chưa rửa sạch, đồ ăn sống, rau sống, hải sản chưa nấu chín hoặc nước uống không bảo đảm. Bệnh dễ lây ở nơi sinh hoạt tập thể như nhà trẻ, trường học, và trong gia đình khi có người mắc. Trẻ nhỏ thường chỉ nhẹ hoặc không có triệu chứng nhưng vẫn có thể lây cho người lớn trong nhà.

Dấu hiệu nhận biết

Sau thời gian ủ bệnh vài tuần, người bệnh có thể sốt nhẹ, mệt, chán ăn, buồn nôn, đau tức vùng hạ sườn phải. Sau đó có thể xuất hiện nước tiểu sẫm màu, phân bạc màu, vàng da và vàng mắt. Trẻ nhỏ nhiều khi không vàng da, nên bệnh dễ bị bỏ sót. Người lớn thường có triệu chứng rõ và nặng hơn trẻ em.

Bệnh thường tự khỏi sau vài tuần, điều trị chủ yếu là nghỉ ngơi, ăn uống đủ chất và theo dõi chức năng gan theo chỉ định của bác sĩ. Không tự ý dùng thuốc, thực phẩm chức năng hay lá cây trong lúc gan đang viêm.

Lịch tiêm vắc xin viêm gan A

Mũi	Thời điểm	Ghi chú
Mũi 1	Từ 12 tháng tuổi	Với người đi du lịch: ít nhất 2 tuần trước chuyến đi
Mũi 2	Sau mũi 1 từ 6 đến 12 tháng	Có thể muộn hơn dự kiến (tối đa 36 tháng tùy loại), không phải làm lại từ đầu

Mũi viêm gan A thường được xếp vào giai đoạn 1–2 tuổi, cùng đợt với một số mũi nhắc khác. Bạn có thể xem vị trí của mũi này trong bài lịch tiêm chủng cho trẻ 0–6 tuổi. Giá tham khảo một mũi trong bảng giá demo là 575.000 đồng.

Ai nên tiêm viêm gan A?

• Trẻ từ 12 tháng tuổi, đặc biệt trẻ đi nhà trẻ, mẫu giáo.
• Người đi hoặc sống ở vùng có bệnh lưu hành, kể cả nhiều nước Đông Nam Á (xem thêm bài tiêm vắc xin trước khi đi du lịch).
• Người làm việc với thực phẩm, nhân viên chăm sóc trẻ, nhân viên y tế.
• Người có bệnh gan mạn, trong đó có viêm gan B hoặc C, vì viêm gan A chồng lên có thể nặng hơn.
• Người tiếp xúc gần với ca bệnh: tiêm sớm trong vòng 2 tuần sau tiếp xúc có thể giúp giảm nguy cơ mắc.

Người từng mắc viêm gan A thường đã có miễn dịch lâu dài và không cần tiêm.

Ai cần hoãn hoặc hỏi bác sĩ?

Bạn không nên tiêm khi từng dị ứng nặng với thành phần vắc xin hoặc sau mũi trước. Nếu đang sốt hoặc mắc bệnh cấp, hãy hẹn lại khi khỏi. Thai phụ cần được bác sĩ tư vấn riêng về nguy cơ và lợi ích. Phản ứng sau tiêm thường nhẹ: đau chỗ tiêm, mệt, đau đầu nhẹ, hiếm khi sốt.

Phòng bệnh hằng ngày trong gia đình

• Rửa tay bằng xà phòng sau khi đi vệ sinh, thay tã và trước khi chế biến, ăn uống.
• Ăn chín, uống sôi; rửa rau sống kỹ bằng nước sạch; cẩn trọng với hải sản sống và đá lạnh không rõ nguồn.
• Khử khuẩn bề mặt, đồ chơi và nhà vệ sinh khi trong nhà có người bệnh.
• Người bệnh không chế biến thức ăn cho người khác cho đến khi bác sĩ cho phép.

Khi nào cần đưa bé đi khám ngay?

• Bé vàng da, vàng mắt, nước tiểu sẫm màu hoặc phân bạc màu.
• Nôn nhiều, không ăn uống được, có dấu hiệu mất nước.
• Li bì, lơ mơ, khó đánh thức hoặc có hành vi bất thường.
• Đau bụng vùng hạ sườn phải tăng dần hoặc chảy máu bất thường (chảy máu cam, bầm tím).
• Trường lớp của bé có ca viêm gan A và bé chưa tiêm vắc xin: nên gọi bác sĩ sớm để được tư vấn.

Viêm gan A và viêm gan B: đừng nhầm lẫn

Hai bệnh do hai loại virus khác nhau, vắc xin cũng khác nhau. Vắc xin viêm gan B có trong lịch tiêm đầu đời, còn viêm gan A tiêm riêng từ 12 tháng. Bạn có thể đọc thêm về bệnh còn lại ở bài viêm gan B ở trẻ sơ sinh và người lớn, hoặc xem thông tin về vắc xin viêm gan B. Để biết cả nhà còn thiếu mũi nào, bạn dùng công cụ lịch tiêm cá nhân.

Thông tin trong bài mang tính tham khảo, không thay thế tư vấn y khoa. Lịch tiêm cụ thể do bác sĩ quyết định theo thể trạng của từng người.