Bệnh lao ở trẻ sơ sinh và trẻ nhỏ thường nặng hơn người lớn, nhất là các thể lao kê và lao màng não. Vắc xin BCG giúp giảm mạnh nguy cơ các thể nặng này và được khuyến cáo tiêm càng sớm càng tốt sau sinh, tốt nhất trong tháng đầu. Đây là mũi duy nhất, không cần tiêm nhắc.
Tóm tắt nhanh: BCG là 1 mũi tiêm trong da ở cánh tay trái cho trẻ sơ sinh. Sau 2–3 tuần sẽ có nốt sẩn đỏ, có thể loét nông rồi đóng vảy và để lại sẹo nhỏ, đó là phản ứng bình thường. BCG giúp phòng lao nặng ở trẻ nhỏ nhưng không bảo vệ tuyệt đối khỏi mọi trường hợp nhiễm lao.
Bài này nằm trong chuỗi hướng dẫn quanh lịch tiêm chủng cho trẻ 0–6 tuổi. Thông tin mang tính tham khảo, lịch cụ thể do bác sĩ quyết định.
Bệnh lao ở trẻ nhỏ nguy hiểm ở điểm nào?
Lao do vi khuẩn lây qua đường hô hấp, thường từ người lớn đang bị lao phổi ho khạc ra vi khuẩn. Việt Nam vẫn thuộc nhóm nước có gánh nặng bệnh lao cao, nên trẻ có thể tiếp xúc với nguồn lây trong gia đình hoặc nơi đông người mà cha mẹ không hay biết.
Ở trẻ nhỏ, hệ miễn dịch còn non nên vi khuẩn dễ lan khỏi phổi. Hai thể nặng cần lưu ý là lao kê (vi khuẩn lan khắp cơ thể) và lao màng não. Triệu chứng ban đầu thường mơ hồ như sốt kéo dài, bỏ bú, sụt cân, ho kéo dài, nên rất dễ bị bỏ sót. Đó là lý do phòng bệnh bằng vắc xin được đặt lên hàng đầu.
Vắc xin BCG bảo vệ gì và không bảo vệ gì?
BCG là vắc xin sống giảm độc lực. Mục tiêu chính của vắc xin là ngăn các thể lao nặng ở trẻ nhỏ như lao kê và lao màng não. Vắc xin không đảm bảo bé sẽ không bao giờ nhiễm vi khuẩn lao, và hiệu quả phòng lao phổi ở người lớn không cao. Vì vậy, bên cạnh tiêm chủng, bạn vẫn cần:
- Cho người trong nhà có ho kéo dài đi khám sớm, nhất là khi sống chung với trẻ sơ sinh.
- Giữ nhà cửa thông thoáng, tránh đưa trẻ đến nơi quá đông trong những tháng đầu.
- Báo bác sĩ nếu trong gia đình có người đang điều trị lao.
Lịch tiêm BCG và đối tượng được tiêm
| Nội dung | Thông tin tham khảo |
|---|---|
| Số mũi | 1 mũi duy nhất, không tiêm nhắc |
| Thời điểm | Sơ sinh, tốt nhất trong 28 ngày đầu; có thể tiêm muộn hơn theo chỉ định bác sĩ |
| Vị trí và đường tiêm | Tiêm trong da, cánh tay trái |
| Trẻ lớn hơn 1 tháng | Bác sĩ cân nhắc, có thể cần thử phản ứng lao tố (Mantoux) trước |
Chi tiết về loại vắc xin, chống chỉ định và giá tham khảo có trong trang vắc xin BCG phòng lao. Nếu bé chưa kịp tiêm ở bệnh viện nơi sinh, bạn có thể đặt lịch tiêm để được khám sàng lọc rồi tiêm bù.
Sau tiêm BCG sẽ thấy gì ở chỗ tiêm?
Nhiều cha mẹ lo lắng khi thấy vết tiêm BCG không giống các mũi khác. Diễn tiến bình thường thường như sau:
- Ngay sau tiêm: có một nốt nhỏ màu trắng nhạt, vài giờ sau xẹp dần.
- Sau khoảng 2–3 tuần: xuất hiện nốt sẩn đỏ.
- Sau đó: có thể loét nông, đóng vảy rồi khô lại.
- Sau khoảng 2–3 tháng: để lại sẹo nhỏ, đây là dấu hiệu vắc xin đã "lên".
Nguyên tắc chăm sóc là giữ vết tiêm khô và sạch, không bôi thuốc, không đắp lá, không băng kín, không nặn hay chích. Hạch nách cùng bên có thể sưng nhẹ, hiếm gặp. Không có sẹo cũng không có nghĩa là bé không được bảo vệ, nhưng bạn nên cho bác sĩ xem để được tư vấn.
Ai cần hoãn hoặc không nên tiêm BCG?
Bác sĩ sẽ khám sàng lọc trước khi tiêm. Một số trường hợp cần cân nhắc kỹ:
- Trẻ suy giảm miễn dịch hoặc nghi nhiễm HIV chưa được đánh giá.
- Trẻ sinh non cân nặng dưới 2 kg: cần chờ theo hướng dẫn.
- Bé đang sốt cao hoặc có bệnh da lan rộng.
- Mẹ đang điều trị lao nặng: nên hỏi bác sĩ trước.
Khi nào cần đưa bé đi khám ngay?
Hãy đưa bé đi khám sớm nếu thấy một trong các dấu hiệu sau:
- Vết loét kéo dài trên 3 tháng chưa lành.
- Hạch nách hoặc hạch cổ cùng bên to, đỏ, có mủ.
- Bé sốt kéo dài, bỏ bú, sụt cân, ho kéo dài hoặc li bì.
- Sốt cao, nôn, quấy khóc dữ dội, co giật hoặc thóp phồng.
Muốn biết bé còn mũi nào đến hạn sau BCG, bạn có thể dùng công cụ lịch tiêm cá nhân của trung tâm. Thông tin trong bài chỉ mang tính tham khảo, không thay thế khám và tư vấn trực tiếp.
Nội dung mang tính tham khảo theo khuyến cáo chung, không thay thế khám và tư vấn trực tiếp. Lịch tiêm cụ thể do bác sĩ quyết định theo thể trạng từng người.
