Bệnh sởi, quai bị, rubella ở trẻ em: dấu hiệu và cách phòng

Sởi, quai bị và rubella là ba bệnh do virus, lây khá dễ trong nhà trẻ, trường học và gia đình. Cách phòng hiệu quả nhất là tiêm vắc xin phối hợp MMR đủ 2 mũi: mũi 1 lúc 12 tháng tuổi và mũi 2 khi bé 4–6 tuổi. Bài viết này giúp bạn nhận biết từng bệnh, hiểu vì sao cần hai mũi và biết khi nào nên đưa bé đi khám.

Ba bệnh này khác nhau thế nào?

Dù cùng nằm trong một mũi tiêm, mỗi bệnh có đặc điểm riêng.

• Sởi: sốt, ho, chảy mũi, đỏ mắt, sau vài ngày xuất hiện ban đỏ bắt đầu từ mặt rồi lan xuống người. Virus sởi lây qua giọt bắn và không khí rất mạnh, một người bệnh có thể làm nhiều người chưa miễn dịch mắc theo.
• Quai bị: sưng đau tuyến nước bọt ở má (vùng mang tai), sốt, đau khi nhai và nuốt.
• Rubella (sởi Đức): ở trẻ em thường nhẹ, với sốt nhẹ, ban hồng và nổi hạch sau tai, sau gáy. Điều đáng lo là rubella ở phụ nữ mang thai.

Biến chứng cần biết để không chủ quan

Phần lớn trẻ khỏi bệnh sau một đến hai tuần, nhưng một số trường hợp có biến chứng.

• Sởi có thể gây viêm phổi, viêm tai giữa, tiêu chảy, và hiếm hơn là viêm não. Trẻ suy dinh dưỡng hoặc suy giảm miễn dịch dễ diễn tiến nặng.
• Quai bị có thể gây viêm màng não, và viêm tinh hoàn ở nam giới đã dậy thì.
• Rubella ở mẹ trong những tháng đầu thai kỳ có thể gây hội chứng rubella bẩm sinh: dị tật tim, mắt, tai ở thai nhi. Vì vậy phòng rubella cũng là bảo vệ cho thế hệ sau.

Lịch tiêm MMR cho trẻ

Mũi	Thời điểm	Ghi chú
Mũi 1	12 tháng tuổi	Có thể tiêm sớm từ 9 tháng nếu bé ở vùng có ổ dịch, theo chỉ định bác sĩ
Mũi 2	4–6 tuổi	Cách mũi 1 tối thiểu 4 tuần
Người lớn chưa miễn dịch	2 mũi cách nhau ít nhất 4 tuần	Hoàn tất ít nhất 1 tháng trước khi mang thai

Nhiều gia đình thắc mắc vì bé đã được tiêm vắc xin sởi hoặc sởi – rubella trong chương trình tiêm chủng mở rộng. Mũi đó vẫn có giá trị, nhưng MMR bổ sung thêm thành phần quai bị và tăng cường miễn dịch sởi, nên bác sĩ thường vẫn khuyên tiêm MMR với khoảng cách phù hợp. Bạn xem toàn bộ các mốc tiêm của bé tại bài lịch tiêm chủng cho trẻ 0–6 tuổi.

Ai cần hoãn hoặc không tiêm MMR?

MMR là vắc xin sống giảm độc lực, vì vậy có những trường hợp cần cân nhắc kỹ:

• Phụ nữ đang mang thai, hoặc dự định mang thai trong vòng 1 tháng sau tiêm.
• Người suy giảm miễn dịch nặng, đang hóa trị hoặc dùng corticoid liều cao kéo dài.
• Người từng dị ứng nặng với neomycin, gelatin hoặc sau mũi MMR trước.
• Bé vừa truyền máu hoặc dùng globulin miễn dịch: cần chờ vài tháng, bác sĩ sẽ tính khoảng cách cụ thể.
• Bé đang sốt hoặc mắc bệnh cấp: nên hẹn lại khi đã khỏi.

Sau tiêm MMR bé có thể gặp gì?

Đa số trẻ chỉ đau nhẹ tại chỗ tiêm. Một số bé sốt nhẹ hoặc nổi ban nhẹ vào khoảng ngày thứ 7–12 sau tiêm, thường tự hết. Hiếm hơn, người trưởng thành có thể đau khớp thoáng qua. Bạn có thể xem thêm cách chăm sóc tại trang lưu ý sau tiêm. Giá tham khảo một mũi MMR trong bảng giá demo là 345.000 đồng.

Khi nào cần đưa bé đi khám ngay?

• Bé sốt cao khó hạ, li bì, bú hoặc ăn kém rõ rệt.
• Thở nhanh, khó thở, ho nhiều hoặc tím tái.
• Co giật, nôn nhiều, cứng cổ hoặc đau đầu dữ dội.
• Nghi mắc sởi (sốt, ho, đỏ mắt, phát ban): nên gọi báo trước cho cơ sở y tế để được hướng dẫn tiếp đón, tránh lây cho trẻ khác.
• Bạn là thai phụ và vừa tiếp xúc người nghi mắc sởi hoặc rubella: hãy liên hệ bác sĩ sản khoa sớm.

Muốn biết bé còn thiếu mũi nào?

Hãy mang sổ tiêm chủng đến trung tâm hoặc dùng công cụ lịch tiêm cá nhân để xem bé đã đủ mũi chưa. Bé trễ lịch không cần tiêm lại từ đầu, bác sĩ chỉ tiếp tục các mũi còn thiếu. Với bé đã mắc thủy đậu hay sắp đến tuổi tiêm thủy đậu, bạn có thể đọc thêm bài bệnh thủy đậu và vắc xin thủy đậu.

Thông tin trong bài mang tính tham khảo, không thay thế tư vấn y khoa. Lịch tiêm cụ thể do bác sĩ quyết định theo thể trạng của từng bé.