Thủy đậu là bệnh do virus varicella-zoster, lây rất dễ qua giọt bắn và tiếp xúc với dịch mụn nước. Trẻ từ 12 tháng tuổi có thể tiêm vắc xin thủy đậu, cần 2 mũi để bảo vệ đầy đủ. Dù bệnh thường lành tính, vắc xin giúp bé tránh những biến chứng như bội nhiễm da, viêm phổi, và bảo vệ cả những người yếu thế xung quanh.
Tóm tắt nhanh: Vắc xin thủy đậu gồm 2 mũi, mũi 1 từ 12 tháng tuổi, mũi 2 cách ít nhất 6 tuần (thường tiêm nhắc lúc 4–6 tuổi). Người từ 13 tuổi chưa mắc bệnh tiêm 2 mũi cách nhau 4–8 tuần. Mẹ bầu không tiêm, và nên tiêm trước khi mang thai ít nhất 1 tháng.
Thủy đậu biểu hiện thế nào?
Bé thường sốt nhẹ, mệt, kém ăn trong một đến hai ngày, sau đó nổi các nốt đỏ, biến thành mụn nước trong, rồi đóng vảy. Điểm đặc trưng là các nốt xuất hiện thành nhiều đợt nên cùng lúc có thể thấy nốt đỏ, mụn nước và vảy. Mụn nước gây ngứa, bé gãi dễ làm trầy xước và nhiễm trùng da.
Bệnh lây từ khoảng một đến hai ngày trước khi nổi ban cho đến khi tất cả mụn nước đã đóng vảy. Vì vậy bé cần nghỉ học ở nhà cho đến khi các nốt đã khô vảy.
Vì sao không nên xem nhẹ thủy đậu?
- Bội nhiễm da: gãi làm vỡ mụn nước, vi khuẩn xâm nhập, có thể để lại sẹo.
- Viêm phổi, viêm não: không thường gặp nhưng có thể xảy ra, nhiều hơn ở người lớn và người suy giảm miễn dịch.
- Nguy hiểm cho thai phụ và trẻ sơ sinh: mẹ mắc thủy đậu khi mang thai hoặc sát ngày sinh cần được bác sĩ theo dõi sát.
- Zona về sau: virus thủy đậu có thể nằm im trong cơ thể và tái hoạt động thành zona ở tuổi lớn.
Lịch tiêm vắc xin thủy đậu
| Đối tượng | Số mũi | Thời điểm |
|---|---|---|
| Trẻ từ 12 tháng tuổi | 2 mũi | Mũi 1 lúc 12 tháng; mũi 2 sau mũi 1 ít nhất 6 tuần, thường từ 3 tháng đến 4–6 tuổi |
| Người từ 13 tuổi chưa mắc bệnh | 2 mũi | Cách nhau 4–8 tuần |
Vắc xin thủy đậu thường được sắp xếp cùng đợt với vắc xin sởi – quai bị – rubella khi bé 12 tháng tuổi, ở hai vị trí tiêm khác nhau. Bạn có thể xem cả bức tranh các mũi trong năm đầu và năm thứ hai ở bài lịch tiêm chủng cho trẻ 0–6 tuổi. Giá tham khảo một mũi thủy đậu trong bảng giá demo là 835.000 đồng.
Ai cần hoãn hoặc không tiêm?
- Phụ nữ đang mang thai, hoặc dự định mang thai trong vòng 1 tháng sau tiêm.
- Người suy giảm miễn dịch nặng, đang hóa trị hoặc dùng corticoid liều cao.
- Người từng dị ứng nặng với thành phần vắc xin hoặc sau mũi trước.
- Bé vừa dùng globulin miễn dịch hoặc truyền máu: cần chờ theo hướng dẫn của bác sĩ.
- Đang sốt hoặc bệnh cấp: hẹn lại khi khỏi.
Vắc xin này là loại sống giảm độc lực, nên sau tiêm bé không nên dùng aspirin trong 6 tuần. Nếu bé vừa tiếp xúc người bị thủy đậu, hãy báo bác sĩ sớm vì tiêm trong vòng vài ngày đầu có thể giúp giảm nguy cơ mắc bệnh.
Sau tiêm có thể gặp phản ứng gì?
Phần lớn chỉ là đau, đỏ nhẹ tại chỗ tiêm hoặc sốt nhẹ. Hiếm khi xuất hiện vài mụn nước nhỏ quanh chỗ tiêm hoặc trên người sau một đến ba tuần, thường rất nhẹ. Bạn có thể đọc thêm cách theo dõi ở trang lưu ý sau tiêm.
Khi nào cần đưa bé đi khám ngay?
- Sốt cao trên 39 °C hoặc sốt kéo dài quá 3 ngày khi đang bị thủy đậu.
- Mụn nước đỏ rực, sưng nóng, chảy mủ, hoặc vùng da quanh nốt lan đỏ nhanh.
- Thở nhanh, ho nhiều, khó thở.
- Li bì, nôn nhiều, đau đầu, cứng cổ hoặc co giật.
- Mụn nước mọc gần mắt hoặc bé chảy nước mắt, đỏ mắt.
- Bạn là thai phụ hoặc người suy giảm miễn dịch vừa tiếp xúc người bị thủy đậu.
Chăm sóc bé khi đang bị thủy đậu
Giữ da sạch và khô, cắt ngắn móng tay, mặc quần áo cotton rộng. Tắm nước ấm nhanh, thấm khô nhẹ nhàng, không chà xát. Không tự ý bôi các loại lá hay thuốc không rõ nguồn gốc lên mụn nước. Không dùng aspirin để hạ sốt cho trẻ; hãy hỏi bác sĩ về thuốc hạ sốt và liều theo cân nặng.
Để biết bé nên tiêm mũi thủy đậu vào thời điểm nào trong lịch tổng thể, bạn có thể dùng công cụ lịch tiêm cá nhân, hoặc đọc thêm về mũi sởi – quai bị – rubella thường đi kèm cùng độ tuổi.
Thông tin trong bài mang tính tham khảo, không thay thế tư vấn y khoa. Lịch tiêm cụ thể do bác sĩ quyết định theo thể trạng của từng bé.
Nội dung mang tính tham khảo theo khuyến cáo chung, không thay thế khám và tư vấn trực tiếp. Lịch tiêm cụ thể do bác sĩ quyết định theo thể trạng từng người.
