Khi bị chó mèo cắn, cào hoặc liếm vào vết thương hở, bạn cần rửa vết thương ngay bằng xà phòng và nước sạch trong ít nhất 15 phút, rồi đến cơ sở y tế trong ngày để được đánh giá và tiêm phòng dại. Bệnh dại gần như luôn tử vong khi đã phát bệnh, nhưng hoàn toàn có thể phòng ngừa nếu xử trí đúng và đủ.
Tóm tắt nhanh: rửa 15 phút, sát khuẩn, không băng kín, đến cơ sở y tế ngay. Người chưa từng tiêm dại thường cần 4–5 mũi theo lịch 0, 3, 7, 14, 28 và có thể cần huyết thanh kháng dại tùy mức độ vết thương. Người đã tiêm phòng trước đó chỉ cần 2 mũi vào ngày 0 và 3. Không chờ kết quả theo dõi con vật mới đi tiêm.
Sơ cứu trong 15 phút đầu
Đây là bước quan trọng nhất và bạn có thể làm ngay tại chỗ, trước khi đến cơ sở y tế.
- Rửa vết thương dưới vòi nước chảy với xà phòng ít nhất 15 phút. Rửa nhẹ nhàng nhưng kỹ, cả vết xước nhỏ.
- Rửa sạch xà phòng bằng nước sạch.
- Sát khuẩn bằng dung dịch sát khuẩn có sẵn, như povidone-iodine hoặc cồn y tế.
- Không băng kín, không khâu vết thương nếu chưa có chỉ định của bác sĩ; không đắp lá, không bôi các chất dân gian.
- Đến cơ sở y tế ngay, tốt nhất là ngay trong ngày.
Vì sao không nên chờ theo dõi con vật?
Nhiều người nghĩ chó nhà đã tiêm phòng thì không sao, hoặc muốn chờ xem con vật có chết không. Thực tế, vết trầy hay vết cắn dù nhỏ đều có nguy cơ, kể cả khi chó đã tiêm phòng, vì bạn khó biết chắc tình trạng miễn dịch và nguồn gốc của con vật. Theo dõi con vật 10 ngày nếu có thể là việc nên làm, nhưng bạn không chờ kết quả mới đi tiêm.
Phác đồ tiêm phòng dại
| Tình huống | Lịch tiêm |
|---|---|
| Sau phơi nhiễm, chưa từng tiêm dại | 4–5 mũi theo lịch ngày 0, 3, 7, 14, 28 (phác đồ rút gọn nếu bác sĩ chỉ định) |
| Sau phơi nhiễm, đã tiêm phòng trước đó | 2 mũi vào ngày 0 và 3 |
| Phòng trước phơi nhiễm (chưa bị cắn) | 3 mũi vào ngày 0, 7 và 21 hoặc 28 |
Bạn có thể xem thêm thông tin về vắc xin phòng dại và giá tham khảo khoảng 340.000 đồng/mũi. Điều quan trọng là tiêm đủ mũi, đúng lịch. Nếu lỡ trễ một mũi, bạn không cần bắt đầu lại từ đầu mà báo bác sĩ để được tiêm tiếp, giống nguyên tắc chung trong bài trẻ lỡ lịch tiêm có phải tiêm lại từ đầu.
Huyết thanh kháng dại là gì?
Với những vết thương nặng hoặc nguy cơ cao như vết cắn sâu, nhiều vết cắn, cắn ở đầu mặt cổ hoặc bàn tay, hay dính nước bọt vào niêm mạc, bác sĩ có thể chỉ định thêm huyết thanh kháng dại tại chỗ vết thương và/hoặc tiêm bắp tùy trường hợp. Huyết thanh cho kháng thể ngay lập tức trong khi vắc xin cần thời gian tạo miễn dịch. Người đã tiêm phòng dại đầy đủ từ trước thường không cần huyết thanh trong đa số trường hợp.
Một số lưu ý khi tiêm
- Không có chống chỉ định tuyệt đối khi đã bị phơi nhiễm, vì bệnh rất nguy hiểm. Nếu bạn từng dị ứng nặng với vắc xin, bác sĩ sẽ cân nhắc phương án thay thế.
- Không cần kiêng ăn đặc biệt; nên tránh rượu bia, thức khuya quá mức và tiêm đủ mũi đúng lịch.
- Phản ứng thường gặp: đau đỏ chỗ tiêm, mệt, đau đầu, sốt nhẹ, buồn nôn thoáng qua. Phần lớn tự hết sau 1–2 ngày.
- Với các vết thương hở, bác sĩ có thể tư vấn thêm về phòng uốn ván và kháng sinh nếu cần.
- Mang theo sổ tiêm và kể rõ con vật, thời điểm, vị trí vết cắn.
Khi nào cần đi khám ngay?
Bạn nên đến cơ sở y tế ngay, không chờ đến hôm sau, khi:
- Bị chó, mèo, dơi hoặc động vật lạ cắn, cào, liếm vào vết thương hở hoặc niêm mạc (mắt, mũi, miệng).
- Vết thương sâu, chảy máu nhiều, ở đầu mặt cổ, bàn tay hoặc bị nhiều vết.
- Trẻ em bị cắn, đặc biệt khi bé không kể rõ chuyện gì đã xảy ra.
- Vết thương sưng đỏ, nóng, có mủ hoặc sốt sau vài giờ.
- Sau tiêm có khó thở, phát ban toàn thân, phù mặt môi.
Phòng ngừa trước khi bị cắn
Hãy dạy trẻ không trêu chọc, không chạy lại gần chó mèo lạ, và báo ngay với người lớn khi bị cào, bị liếm. Tiêm phòng cho thú cưng đúng lịch cũng giúp giảm nguy cơ. Với người hay tiếp xúc động vật hoặc đi vùng xa, bạn có thể cân nhắc tiêm phòng dại trước phơi nhiễm, xem thêm bài tiêm vắc xin trước khi đi du lịch. Với trẻ nhỏ, hãy cập nhật các mũi nền tảng trong bài lịch tiêm chủng cho trẻ 0–6 tuổi.
Nếu bạn cần tiêm ngay, hãy đặt lịch tiêm hoặc gọi hotline của trung tâm để được hướng dẫn. Sau mũi tiêm, xem lưu ý sau tiêm chủng để theo dõi cho đúng.
Thông tin trong bài mang tính tham khảo; phác đồ cụ thể do bác sĩ quyết định theo mức độ phơi nhiễm và tiền sử của từng người.
Nội dung mang tính tham khảo theo khuyến cáo chung, không thay thế khám và tư vấn trực tiếp. Lịch tiêm cụ thể do bác sĩ quyết định theo thể trạng từng người.
