Sốt xuất huyết Dengue do muỗi vằn truyền và thường tăng vào mùa mưa. Bệnh có thể diễn tiến từ nhẹ đến nặng, nhất là khi sốt đã hạ nhưng bé lại mệt lả, đau bụng, nôn nhiều. Hiện đã có vắc xin sốt xuất huyết (Qdenga) tiêm từ 4 tuổi, gồm 2 mũi cách nhau 3 tháng. Vắc xin giúp giảm nguy cơ mắc bệnh và nhập viện, nhưng không bảo vệ tuyệt đối và không thay thế việc diệt muỗi.
Tóm tắt nhanh: Vắc xin sốt xuất huyết tiêm từ 4 tuổi, 2 mũi cách nhau 3 tháng, nên hoàn tất trước cao điểm mùa mưa. Không dùng cho thai phụ, phụ nữ cho con bú và người suy giảm miễn dịch nặng. Vẫn cần ngủ màn, chống muỗi và diệt lăng quăng.
Sốt xuất huyết lây như thế nào?
Muỗi vằn (Aedes) hút máu người bệnh rồi truyền virus Dengue sang người khác khi đốt. Muỗi này thường đẻ trứng ở nơi nước đọng trong nhà và quanh nhà như chum vại, chậu cây, lốp xe cũ, máng nước, và đốt nhiều vào ban ngày. Có bốn týp virus Dengue; mắc một týp không bảo vệ trước các týp còn lại, và nhiễm lần hai có thể nặng hơn.
Diễn tiến bệnh qua các giai đoạn
| Giai đoạn | Thường gặp | Bạn cần làm |
|---|---|---|
| Sốt (ngày 1–3) | Sốt cao đột ngột, đau đầu, đau mỏi người, nhức hốc mắt, có thể nổi ban | Uống nhiều nước, nghỉ ngơi, đi khám để được theo dõi |
| Nguy hiểm (thường ngày 3–6) | Sốt giảm nhưng bé mệt hơn, đau bụng, nôn, chảy máu cam hoặc chân răng, tay chân lạnh | Đi khám ngay, xét nghiệm và theo dõi tại cơ sở y tế |
| Hồi phục | Ăn ngon dần, tiểu nhiều, có thể ngứa | Nghỉ ngơi, tái khám theo hẹn |
Điều dễ gây nhầm lẫn là bé hết sốt chưa có nghĩa là hết nguy hiểm. Giai đoạn giảm sốt chính là lúc cần theo dõi sát nhất. Khi sốt, không dùng aspirin hay ibuprofen vì có thể làm tăng nguy cơ chảy máu; hãy hỏi bác sĩ về thuốc hạ sốt và liều theo cân nặng. Bạn cũng nên xem thêm bài trẻ bị sốt sau tiêm chủng xử trí thế nào để phân biệt sốt do phản ứng sau tiêm với sốt do bệnh.
Vắc xin sốt xuất huyết dành cho ai?
- Trẻ từ 4 tuổi và người lớn trong độ tuổi được cấp phép theo hướng dẫn của nhà sản xuất; hãy hỏi bác sĩ về độ tuổi tối đa hiện hành.
- Người sống hoặc thường đến khu vực có dịch sốt xuất huyết.
- Người đã từng mắc sốt xuất huyết cũng có thể tiêm; bác sĩ sẽ tư vấn thời điểm phù hợp sau khi hồi phục.
Lịch tiêm gồm mũi 1 từ 4 tuổi, mũi 2 sau mũi 1 ba tháng. Tốt nhất bạn tiêm đủ 2 mũi trước cao điểm mùa mưa. Bạn có thể xem vị trí của mũi này trong tổng thể các mũi tuổi mầm non ở bài lịch tiêm chủng cho trẻ 0–6 tuổi. Giá tham khảo một mũi trong bảng giá demo là 1.390.000 đồng.
Ai cần hoãn hoặc không tiêm?
- Phụ nữ đang mang thai hoặc đang cho con bú.
- Người suy giảm miễn dịch nặng, kể cả nhiễm HIV có triệu chứng.
- Người từng dị ứng nặng với thành phần vắc xin hoặc sau mũi trước.
- Người đang sốt hoặc bệnh cấp: hẹn lại khi khỏi.
Sau tiêm có thể gặp gì?
Thường là đau chỗ tiêm, đau đầu, đau cơ, mệt hoặc sốt nhẹ trong vài ngày. Bạn cho bé uống đủ nước, nghỉ ngơi và theo dõi nhiệt độ. Nếu sốt nhẹ sau tiêm kéo dài hoặc có dấu hiệu bất thường, hãy báo bác sĩ thay vì tự cho rằng đó chỉ là phản ứng sau tiêm.
Diệt muỗi vẫn là biện pháp nền tảng
- Mỗi tuần lật úp, đậy kín hoặc thay nước các vật chứa nước trong và quanh nhà để diệt lăng quăng.
- Ngủ màn kể cả ban ngày, lắp lưới chống muỗi cho cửa.
- Mặc áo dài tay, dùng kem chống muỗi phù hợp lứa tuổi.
- Phối hợp với tổ dân phố, trường lớp khi có phun hóa chất hoặc dọn vệ sinh môi trường.
Muỗi vằn cũng là một trong những lý do bạn cần phòng muỗi khi đi du lịch; tham khảo bài tiêm vắc xin trước khi đi du lịch. Với muỗi Culex truyền bệnh khác, bạn xem bài viêm não Nhật Bản ở trẻ em.
Khi nào cần đưa bé đi khám ngay?
- Sốt cao liên tục quá 2 ngày hoặc sốt cao kèm đau đầu, nhức hốc mắt, đau mỏi người.
- Sau khi hạ sốt, bé lại mệt lả, li bì, quấy khóc nhiều hoặc tay chân lạnh.
- Đau bụng tăng dần, nôn liên tục, không ăn uống được.
- Chảy máu cam, chảy máu chân răng, nôn ra máu, đi ngoài phân đen, xuất hiện chấm xuất huyết hoặc bầm tím.
- Tiểu ít, thở nhanh hoặc thở khó.
Đặt lịch như thế nào cho hợp lý?
Vì 2 mũi cách nhau 3 tháng và nên xong trước mùa mưa, bạn nên sắp xếp mũi đầu sớm. Để xem bé đã đủ độ tuổi và còn thiếu mũi nào, bạn dùng công cụ lịch tiêm cá nhân hoặc chọn cơ sở gần nhà tại trang đặt lịch tiêm.
Thông tin trong bài mang tính tham khảo, không thay thế tư vấn y khoa. Lịch tiêm cụ thể do bác sĩ quyết định theo thể trạng của từng người.
Nội dung mang tính tham khảo theo khuyến cáo chung, không thay thế khám và tư vấn trực tiếp. Lịch tiêm cụ thể do bác sĩ quyết định theo thể trạng từng người.
