Viêm não Nhật Bản là bệnh nhiễm virus tấn công não, lây qua vết muỗi đốt, thường là muỗi Culex hay hoạt động về chiều tối và ban đêm. Bệnh không phổ biến bằng nhiều bệnh khác nhưng khi mắc có thể rất nặng và để lại di chứng thần kinh. Trẻ có thể tiêm vắc xin từ 9 tháng tuổi, và vắc xin không thay thế được việc phòng muỗi đốt.
Tóm tắt nhanh: Vắc xin viêm não Nhật Bản dùng được từ 9 tháng tuổi. Imojev: 1 mũi, nhắc lại sau ít nhất 12 tháng. Jevax: 3 mũi (mũi 1 và 2 cách nhau 1–2 tuần, mũi 3 sau mũi 2 khoảng 1 năm). Vẫn cần ngủ màn và chống muỗi.
Bệnh lây như thế nào?
Virus viêm não Nhật Bản tồn tại trong động vật như heo và các loài chim nước. Muỗi hút máu những động vật này rồi truyền virus sang người khi đốt. Bệnh không lây trực tiếp từ người sang người. Vì vậy nguy cơ cao hơn ở khu vực nông thôn, gần ruộng lúa, ao đầm hoặc nơi có chăn nuôi heo, nhưng muỗi cũng có thể có mặt ở vùng ven đô.
Dấu hiệu nhận biết
Phần lớn người nhiễm virus không có triệu chứng hoặc chỉ sốt nhẹ. Một số ít khởi phát đột ngột với sốt cao, đau đầu, nôn, sau đó li bì, co giật, cứng cổ hoặc rối loạn ý thức. Ở trẻ nhỏ, dấu hiệu có thể mơ hồ như quấy khóc, bỏ bú, nôn trớ, sốt cao. Vì khó phân biệt với các bệnh nhiễm trùng thần kinh khác, trẻ có dấu hiệu bất thường về ý thức cần được đưa đi cấp cứu, không nên chờ tại nhà.
Hiện chưa có thuốc đặc trị virus. Điều trị chủ yếu là hỗ trợ tại bệnh viện, nên phòng bệnh bằng vắc xin quan trọng hơn rất nhiều.
Lịch tiêm theo từng loại vắc xin
| Loại | Số mũi | Lịch tiêm |
|---|---|---|
| Imojev (sống giảm độc lực) | 1 mũi + 1 mũi nhắc | Mũi 1 từ 9 tháng tuổi; nhắc sau mũi 1 từ 12 tháng trở đi |
| Jevax (bất hoạt) | 3 mũi | Mũi 1 và 2 cách nhau 1–2 tuần; mũi 3 sau mũi 2 khoảng 1 năm |
Bé đã tiêm mũi đầu ở nơi khác vẫn có thể tiếp tục, bạn chỉ cần mang theo sổ tiêm để bác sĩ nối lịch. Nếu bé quá hạn mũi nhắc, thường không phải bắt đầu lại từ đầu mà tiêm tiếp mũi còn thiếu. Mốc tiêm này nằm cùng giai đoạn 9–12 tháng như các mũi khác, bạn có thể đối chiếu ở bài lịch tiêm chủng cho trẻ 0–6 tuổi. Một số địa phương có triển khai vắc xin viêm não Nhật Bản trong chương trình tiêm chủng mở rộng; bạn hãy hỏi trạm y tế nơi cư trú để biết thông tin mới nhất. Giá tham khảo một mũi trong bảng giá demo là 855.000 đồng.
Ai cần cân nhắc hoặc hoãn tiêm?
- Người từng dị ứng nặng với thành phần vắc xin hoặc sau mũi trước.
- Phụ nữ mang thai và người suy giảm miễn dịch nặng: không dùng vắc xin sống giảm độc lực như Imojev; bác sĩ sẽ tư vấn lựa chọn khác.
- Bé đang sốt hoặc mắc bệnh cấp: nên hẹn lại khi khỏi.
Sau tiêm bé có thể gặp gì?
Thường chỉ là đau, đỏ nhẹ tại chỗ tiêm, sốt nhẹ, đau đầu hoặc mệt trong một đến hai ngày. Bạn cho bé uống đủ nước, mặc đồ thoáng và theo dõi nhiệt độ. Trước khi về, bé nên ở lại theo dõi 30 phút tại trung tâm.
Phòng muỗi đốt song song với tiêm vắc xin
- Cho bé ngủ trong màn kể cả ban ngày, nhất là với trẻ nhỏ.
- Mặc áo dài tay, quần dài khi chơi ngoài trời lúc chiều tối.
- Dùng kem hoặc sản phẩm chống muỗi phù hợp lứa tuổi theo hướng dẫn của nhà sản xuất.
- Dọn nơi nước đọng quanh nhà, đậy kín dụng cụ chứa nước.
Những biện pháp này cũng giúp phòng thêm sốt xuất huyết do muỗi vằn truyền.
Khi nào cần đưa bé đi khám ngay?
- Sốt cao kèm đau đầu, nôn nhiều hoặc cứng cổ.
- Bé li bì, khó đánh thức, lơ mơ hoặc quấy khóc dữ dội bất thường.
- Co giật, mắt trợn ngược hoặc yếu liệt tay chân.
- Sau tiêm vắc xin: nổi mề đay lan rộng, khó thở, môi mặt sưng, hoặc bé xanh tái.
Khi nào nên nhắc nhở lịch cho bé?
Nếu gia đình sắp về quê hoặc đi du lịch vùng nông thôn, bạn nên tiêm sớm để có kháng thể. Với người lớn đi công tác hoặc du lịch, đọc thêm bài tiêm vắc xin trước khi đi du lịch. Để đặt lịch cho bé, hãy chọn cơ sở gần nhà tại trang đặt lịch tiêm.
Thông tin trong bài mang tính tham khảo, không thay thế tư vấn y khoa. Lịch tiêm cụ thể do bác sĩ quyết định theo thể trạng của từng bé.
Nội dung mang tính tham khảo theo khuyến cáo chung, không thay thế khám và tư vấn trực tiếp. Lịch tiêm cụ thể do bác sĩ quyết định theo thể trạng từng người.
