Não mô cầu có thể diễn tiến từ sốt, đau đầu đến sốc nhiễm trùng chỉ trong vòng 24 giờ, vì vậy phòng bệnh bằng vắc xin được xem là cách chủ động nhất. Có hai nhóm vắc xin: vắc xin nhóm B (Bexsero) dùng từ 2 tháng tuổi, và vắc xin ACYW (Menactra, MenQuadfi) dùng từ khoảng 9 tháng tuổi tùy loại. Mỗi loại bảo vệ các nhóm vi khuẩn khác nhau.
Tóm tắt nhanh: Viêm màng não do não mô cầu hiếm hơn nhiều bệnh khác nhưng diễn tiến rất nhanh và có thể để lại di chứng nặng. Vắc xin nhóm B và nhóm ACYW bổ sung cho nhau, không thay thế nhau, và không loại nào phòng được mọi nhóm não mô cầu.
Hai mũi này nằm trong lịch tiêm chủng cho trẻ 0–6 tuổi dưới dạng mũi dịch vụ. Thông tin chỉ mang tính tham khảo, lịch cụ thể do bác sĩ quyết định.
Viêm màng não do não mô cầu là gì?
Não mô cầu là vi khuẩn có thể cư trú ở mũi họng của một số người khỏe mạnh và lây qua giọt bắn, tiếp xúc gần như dùng chung ly, hôn. Khi xâm nhập máu và màng não, vi khuẩn gây viêm màng não và nhiễm trùng huyết. Bệnh có thể xuất hiện lẻ tẻ hoặc thành ổ nhỏ trong lớp học, ký túc xá.
Ở trẻ nhỏ, dấu hiệu ban đầu dễ nhầm với cảm sốt thông thường: sốt, quấy khóc, bú kém, nôn. Khi bệnh tiến triển có thể xuất hiện li bì, thóp phồng, cổ cứng, nổi ban tím hoặc chấm xuất huyết không mất đi khi ấn. Những dấu hiệu này cần cấp cứu ngay.
Vắc xin não mô cầu B và ACYW khác nhau thế nào?
| Loại | Bảo vệ | Độ tuổi bắt đầu | Ghi chú |
|---|---|---|---|
| Nhóm B (Bexsero) | Não mô cầu nhóm B | Từ 2 tháng tuổi | Sốt khá thường gặp, nhất là khi tiêm cùng mũi khác ở trẻ nhỏ |
| Nhóm ACYW (Menactra, MenQuadfi) | Não mô cầu A, C, Y, W | Từ khoảng 9 tháng tuổi (tùy loại) | Cần cho người đi hành hương, du học, sống tập thể |
Hai loại không thay thế nhau. Nếu bé đã tiêm nhóm B, vẫn có thể tiêm ACYW để mở rộng phổ bảo vệ. Chi tiết xem ở trang vắc xin não mô cầu B và vắc xin não mô cầu ACYW.
Lịch tiêm tham khảo
Não mô cầu B (bắt đầu lúc 2–5 tháng tuổi):
- Mũi 1: từ 2 tháng tuổi.
- Mũi 2: sau mũi 1 ít nhất 2 tháng, thường lúc 4 tháng.
- Mũi 3: thường lúc 6 tháng.
- Mũi nhắc: 12–15 tháng.
- Trẻ bắt đầu từ 1 tuổi trở lên: 2 mũi cách nhau ít nhất 2 tháng.
Não mô cầu ACYW:
- Trẻ 9–23 tháng: 2 mũi cách nhau ít nhất 3 tháng (Menactra).
- Từ 2 tuổi đến người lớn: 1 mũi, nhắc lại sau 3–5 năm nếu còn nguy cơ.
- Đi hành hương hoặc du học: tiêm ít nhất 10 ngày trước chuyến đi.
Bé sốt sau tiêm não mô cầu B: xử trí thế nào?
Sốt là phản ứng thường gặp hơn so với nhiều vắc xin khác, nhất là khi tiêm cùng 6 trong 1 ở trẻ nhỏ. Bác sĩ có thể tư vấn dùng hạ sốt dự phòng theo cân nặng. Bạn nên chuẩn bị sẵn nhiệt kế và thuốc hạ sốt theo đơn bác sĩ, theo dõi bé 24–48 giờ, cho bú nhiều, mặc đồ thoáng. Nếu muốn giảm số mũi trong một buổi, có thể tiêm não mô cầu B sau các mũi nền tảng, hãy hỏi bác sĩ cách sắp xếp.
Các phản ứng khác gồm đau, sưng đỏ chỗ tiêm, quấy khóc, bú kém 1–2 ngày. Với ACYW, người lớn và trẻ lớn có thể mệt, đau đầu, đau cơ nhẹ.
Ai cần hoãn hoặc thận trọng?
- Dị ứng nặng với thành phần vắc xin hoặc sau mũi trước.
- Đang sốt cao hoặc nhiễm trùng cấp: hoãn đến khi ổn.
- Tiền sử Guillain-Barré (với vắc xin ACYW): bác sĩ cân nhắc kỹ.
Khi nào cần đưa bé đi khám ngay?
Hãy đi cấp cứu hoặc đến cơ sở y tế gần nhất ngay nếu bé có một trong các dấu hiệu sau, dù đã tiêm vắc xin hay chưa, vì không loại vắc xin nào bảo vệ tuyệt đối:
- Sốt cao kèm li bì, khó đánh thức, quấy khóc dữ dội hoặc rên rỉ.
- Nôn nhiều, thóp phồng, cổ cứng, sợ ánh sáng.
- Nổi ban tím hoặc chấm xuất huyết không mất đi khi ấn lên.
- Chân tay lạnh, tái, thở nhanh, co giật.
Nếu gia đình sắp đi du học hoặc hành hương, nên kiểm tra yêu cầu mới nhất của nước đến và tiêm ít nhất 10 ngày trước khi đi. Để xem bé đã đến mũi nào, bạn có thể dùng công cụ lịch tiêm cá nhân hoặc đặt lịch tiêm. Thông tin trong bài chỉ mang tính tham khảo, không thay thế tư vấn của bác sĩ.
Nội dung mang tính tham khảo theo khuyến cáo chung, không thay thế khám và tư vấn trực tiếp. Lịch tiêm cụ thể do bác sĩ quyết định theo thể trạng từng người.
