Bản quyền hình ảnh trên mạng: dùng sao cho đúng luật

Người bán hàng online, người viết blog và quản lý fanpage đều gặp tình huống này: cần một tấm ảnh đẹp và thấy đầy ảnh trên mạng. Nhưng “có trên mạng” không có nghĩa “dùng miễn phí”. Dưới đây là hướng dẫn thực tế dựa trên Luật Sở hữu trí tuệ.

Ảnh trên mạng thuộc về ai?

Quyền tác giả phát sinh tự động từ khi tác phẩm được tạo ra, kể cả bức ảnh chụp bằng điện thoại. Người chụp (hoặc người thuê chụp, tùy thỏa thuận) có quyền cho phép hay không cho phép người khác sao chép, đăng tải, chỉnh sửa. Việc đăng ảnh lên mạng không đồng nghĩa với việc từ bỏ quyền. Ảnh tìm thấy bằng công cụ tìm kiếm chỉ là kết quả liệt kê, không phải giấy phép.

Nguồn ảnh có thể dùng hợp pháp

• Ảnh tự chụp, tự thiết kế hoặc thuê chụp có hợp đồng chuyển giao quyền sử dụng.
• Ảnh stock trả phí: đọc kỹ phạm vi giấy phép (quảng cáo, in ấn, số lượng, thời hạn).
• Kho ảnh miễn phí: nhiều nền tảng cho phép dùng ảnh cho mục đích thương mại mà không cần ghi công, nhưng có điều khoản riêng (không bán lại nguyên ảnh, không dùng ảnh người có thể nhận diện cho một số mục đích nhạy cảm). Hãy đọc điều khoản của từng nền tảng.
• Giấy phép Creative Commons: mỗi loại có điều kiện khác nhau (ghi công, phi thương mại, không chỉnh sửa). Dùng sai điều kiện vẫn là vi phạm.
• Ảnh có sự đồng ý bằng văn bản của chủ sở hữu.

Những tình huống hay vi phạm

1. Tải ảnh sản phẩm của đối thủ về dùng cho cửa hàng của mình.
2. Dùng ảnh nghệ sĩ, người nổi tiếng quảng cáo sản phẩm mà không được phép (còn xâm phạm quyền hình ảnh).
3. Cắt chữ ký, logo (watermark) khỏi ảnh gốc.
4. Dùng nhạc nền có bản quyền trong video bán hàng.
5. Sao chép nguyên văn bài viết, thay vài từ rồi đăng lại.

Nếu bạn bị yêu cầu gỡ ảnh hoặc bồi thường?

• Gỡ ngay nội dung bị khiếu nại, tránh thiệt hại tăng thêm.
• Yêu cầu bằng chứng quyền: người gửi thư cần chứng minh họ là chủ sở hữu hoặc đại diện hợp pháp.
• Đánh giá mức bồi thường: thiệt hại thực tế của chủ sở hữu hoặc lợi nhuận bạn thu được; khi không chứng minh được, tòa có thể ấn định mức đến 500 triệu đồng.
• Không trả lời vội, không tự ký cam kết trước khi tham vấn luật sư.

Nếu ảnh của bạn bị sao chép

Lưu bằng chứng (ảnh chụp màn hình có đường dẫn, thời gian), chứng minh quyền (file gốc có metadata, hợp đồng thuê chụp), gửi yêu cầu gỡ qua nền tảng, và nếu cần gửi thư pháp lý. Đăng ký quyền tác giả cho các tác phẩm giá trị giúp bạn nhanh hơn rất nhiều khi cần chứng minh.

Đọc thêm đăng ký nhãn hiệu và hướng dẫn sở hữu trí tuệ. Luật sư LS. Lê Thanh Hà hỗ trợ đăng ký bản quyền, soạn hợp đồng thuê thiết kế và xử lý xâm phạm.