Ly hôn là một trong những quyết định khó khăn nhất của đời người, và cũng là lúc nhiều người cảm thấy mình đang bước vào một thế giới toàn thuật ngữ. Bài hướng dẫn này giải thích từ đầu đến cuối: hình thức ly hôn nào phù hợp, cần chuẩn bị giấy tờ gì, tòa án giải quyết quyền nuôi con và chia tài sản dựa trên điều gì, chi phí và thời gian ra sao. Nội dung dựa trên Luật Hôn nhân và gia đình 2014, Bộ luật Tố tụng dân sự 2015 và thực tế hành nghề của luật sư LS. Nguyễn Thanh Lý.
Ly hôn thuận tình và ly hôn đơn phương khác nhau thế nào?
Pháp luật Việt Nam chỉ có hai con đường ly hôn, khác nhau ở chỗ hai vợ chồng có cùng muốn chia tay và cùng đồng ý các điều kiện hay không.
Thuận tình ly hôn
Theo Điều 55 Luật Hôn nhân và gia đình, hai bên cùng tự nguyện ly hôn và đã thỏa thuận được về chia tài sản, việc trông nom, nuôi dưỡng, chăm sóc, giáo dục con trên cơ sở bảo đảm quyền lợi chính đáng của vợ và con. Khi đó tòa án công nhận thuận tình ly hôn. Đây là con đường nhanh nhất, thường xong trong một đến hai tháng, chi phí thấp và ít tổn thương nhất.
Nếu hai bên muốn ly hôn nhưng không thỏa thuận được hoặc thỏa thuận chưa bảo đảm quyền lợi của vợ và con, tòa án sẽ giải quyết như vụ án tranh chấp thông thường.
Ly hôn theo yêu cầu của một bên (đơn phương)
Theo Điều 56, khi một bên yêu cầu ly hôn mà hòa giải tại tòa không thành, tòa sẽ cho ly hôn nếu có căn cứ về việc vợ, chồng có hành vi bạo lực gia đình hoặc vi phạm nghiêm trọng quyền, nghĩa vụ của vợ, chồng làm cho hôn nhân lâm vào tình trạng trầm trọng, đời sống chung không thể kéo dài, mục đích của hôn nhân không đạt được. Trên thực tế, người khởi kiện cần chứng minh được “tình trạng trầm trọng” bằng chứng cứ cụ thể chứ không chỉ bằng lời trình bày.
Hồ sơ ly hôn cần giấy tờ gì?
Bộ hồ sơ cơ bản gồm những giấy tờ sau, dù bạn chọn thuận tình hay đơn phương:
- Đơn: đơn khởi kiện ly hôn (đơn phương) hoặc đơn yêu cầu công nhận thuận tình ly hôn (có chữ ký của cả hai). Bạn có thể tham khảo Đơn khởi kiện ly hôn (ly hôn đơn phương) và Đơn yêu cầu công nhận thuận tình ly hôn.
- Giấy chứng nhận đăng ký kết hôn bản chính. Nếu bị mất, xin trích lục tại UBND nơi đã đăng ký; trường hợp không thể xin được, vẫn có thể nộp đơn kèm lời trình bày và nhờ tòa xác minh.
- Giấy tờ tùy thân của hai bên: căn cước công dân và thông tin cư trú (từ năm 2023 không còn sổ hộ khẩu giấy).
- Giấy khai sinh của các con chung.
- Tài liệu về tài sản chung, nợ chung nếu yêu cầu chia: sổ đỏ, giấy đăng ký xe, sổ tiết kiệm, hợp đồng vay, sao kê.
- Chứng cứ về mâu thuẫn (đơn phương): tin nhắn, ghi âm, hình ảnh, biên bản của công an hoặc chính quyền địa phương về bạo lực, xác nhận ly thân.
Chúng tôi đã tổng hợp riêng danh sách chi tiết theo từng tình huống trong bài Ly hôn đơn phương cần giấy tờ gì. Nếu bạn chưa rõ mình đã đủ hồ sơ chưa, hãy thử trắc nghiệm 5 câu để nhận danh sách phù hợp.
Thủ tục ly hôn diễn ra qua những bước nào?
Từ 01/7/2025, tòa án nhân dân cấp huyện được tổ chức lại thành tòa án nhân dân khu vực. Vì vậy hồ sơ ly hôn nộp tại Tòa án nhân dân khu vực nơi bị đơn cư trú (ly hôn đơn phương) hoặc nơi một trong hai bên cư trú (thuận tình). Quy trình gồm:
- Nộp đơn và hồ sơ trực tiếp, qua bưu điện hoặc nộp trực tuyến qua cổng thông tin của tòa án.
- Tòa xem xét đơn, thông báo nộp tạm ứng án phí nếu hồ sơ hợp lệ. Bạn nộp tiền tại cơ quan thi hành án dân sự hoặc qua ngân hàng rồi nộp lại biên lai cho tòa.
- Thụ lý vụ án sau khi nhận biên lai.
- Hòa giải. Tòa tiến hành hòa giải để hai bên cân nhắc. Vụ việc về hôn nhân gia đình bắt buộc phải hòa giải trước khi xét xử.
- Chuẩn bị xét xử. Thời hạn theo luật là bốn tháng, có thể gia hạn thêm hai tháng.
- Xét xử sơ thẩm. Với ly hôn đơn phương, sau khi có bản án các bên có 15 ngày để kháng cáo. Với thuận tình ly hôn, quyết định công nhận có hiệu lực pháp luật ngay khi ban hành.
Tổng thời gian ly hôn đơn phương có tranh chấp thường kéo dài bốn đến sáu tháng ở cấp sơ thẩm, lâu hơn nếu có kháng cáo hoặc phải định giá tài sản.
Quyền nuôi con và cấp dưỡng được quyết định thế nào?
Đây là phần khiến nhiều cha mẹ lo lắng nhất. Điều 81 Luật Hôn nhân và gia đình đặt ra các nguyên tắc sau.
- Con dưới 36 tháng tuổi được giao cho mẹ trực tiếp nuôi, trừ khi người mẹ không đủ điều kiện hoặc hai bên có thỏa thuận khác phù hợp với lợi ích của con.
- Vợ chồng có quyền thỏa thuận ai trực tiếp nuôi con. Nếu không thỏa thuận được, tòa căn cứ vào quyền lợi về mọi mặt của con.
- Con từ đủ 7 tuổi trở lên thì tòa phải xem xét nguyện vọng của con.
Khi so sánh điều kiện của cha và mẹ, tòa thường xem: thời gian và khả năng chăm sóc thực tế, chỗ ở ổn định, thu nhập, sức khỏe, môi trường sống, mức độ gắn bó của con và việc ai đã trực tiếp nuôi con trong thời gian ly thân. Chứng cứ về những điều này, như hình ảnh đưa đón con đi học, xác nhận của nhà trường, hợp đồng thuê nhà, bảng lương, thường quyết định kết quả.
Cấp dưỡng sau ly hôn
Bên không trực tiếp nuôi con vẫn có nghĩa vụ cấp dưỡng. Mức cấp dưỡng do hai bên thỏa thuận, nếu không thỏa thuận được thì tòa quyết định dựa vào thu nhập, khả năng thực tế của người có nghĩa vụ và nhu cầu thiết yếu của con. Nghĩa vụ này kéo dài đến khi con đủ 18 tuổi, hoặc lâu hơn nếu con đã thành niên nhưng mất khả năng lao động và không có tài sản để tự nuôi mình. Người không trực tiếp nuôi con vẫn có quyền thăm nom, và không ai được cản trở quyền này.
Chia tài sản khi ly hôn: đâu là tài sản chung, đâu là tài sản riêng?
Về nguyên tắc, tài sản do vợ chồng tạo ra trong thời kỳ hôn nhân, thu nhập từ lao động, sản xuất, kinh doanh, hoa lợi lợi tức phát sinh từ tài sản riêng và quyền sử dụng đất có được sau khi kết hôn là tài sản chung (Điều 33). Tài sản mà một bên có trước khi kết hôn, được thừa kế riêng hoặc tặng cho riêng, hoặc hình thành từ tài sản riêng là tài sản riêng (Điều 43). Khi không có chứng cứ chứng minh là tài sản riêng thì mặc định là tài sản chung.
Điều 59 quy định tòa chia tài sản chung theo nguyên tắc chia đôi nhưng có xét đến hoàn cảnh của mỗi bên, tình trạng tài sản, công sức đóng góp vào việc tạo lập, duy trì và phát triển tài sản chung. Lao động của vợ hoặc chồng trong gia đình như nội trợ, chăm sóc con được coi như lao động có thu nhập. Tòa cũng bảo vệ lợi ích chính đáng của vợ, con chưa thành niên và con mất khả năng lao động.
Những tình huống hay gây tranh cãi
- Nhà đất đứng tên một người: nếu mua sau khi kết hôn, mặc định là tài sản chung dù sổ đứng tên ai. Nếu bố mẹ cho tiền mua nhà, cần chứng minh là cho riêng để loại khỏi tài sản chung.
- Tài sản bên kia đã bán hoặc chuyển giao trước khi ly hôn: có thể yêu cầu tòa xem xét giao dịch vô hiệu hoặc trừ giá trị vào phần của họ.
- Phần vốn trong công ty: là tài sản chung nếu góp bằng tiền chung, nhưng quyền làm thành viên công ty có quy định riêng. Cần thỏa thuận kỹ để không ảnh hưởng hoạt động kinh doanh.
- Nợ chung: chỉ khoản nợ vì nhu cầu gia đình hoặc cả hai cùng đồng ý vay mới là nợ chung. Nợ cá nhân của một bên thường do người đó tự chịu.
Để tìm hiểu kỹ hơn, xem bài Chia tài sản chung khi ly hôn: đâu là tài sản riêng và Quyền nuôi con khi ly hôn: tòa án căn cứ vào gì.
Những trường hợp đặc biệt cần lưu ý
- Vợ đang mang thai, sinh con hoặc nuôi con dưới 12 tháng tuổi: chồng không có quyền yêu cầu ly hôn (Điều 51), nhưng vợ vẫn có quyền. Đây là quy định bảo vệ phụ nữ và trẻ nhỏ.
- Bạo lực gia đình: là căn cứ để tòa cho ly hôn. Hãy lưu bằng chứng, báo công an địa phương và có thể xin biện pháp bảo vệ, cấm tiếp xúc theo Luật Phòng, chống bạo lực gia đình.
- Hôn nhân không đăng ký: không được pháp luật công nhận là vợ chồng. Quan hệ tài sản và con chung vẫn được giải quyết, nhưng theo quy định khác với ly hôn.
- Có yếu tố nước ngoài: một bên là người nước ngoài hoặc đang định cư nước ngoài thì thủ tục khác, thường do tòa án cấp tỉnh giải quyết và cần hợp pháp hóa lãnh sự giấy tờ.
- Một bên mất tích hoặc không rõ nơi cư trú: có thể yêu cầu tuyên bố mất tích hoặc xác định nơi cư trú cuối cùng trước khi giải quyết ly hôn.
Chi phí ly hôn gồm những khoản nào?
Chi phí gồm hai nhóm: khoản nộp cho nhà nước và phí luật sư (nếu bạn thuê).
- Án phí ly hôn: 300.000 đồng. Khi chia tài sản, mỗi bên chịu án phí tính trên phần tài sản mình được chia theo biểu mức của Nghị quyết 326/2016/UBTVQH14. Bạn có thể ước tính bằng máy tính án phí trên website.
- Chi phí định giá, giám định: phát sinh khi hai bên không thống nhất giá trị tài sản.
- Phí luật sư: ly hôn thuận tình trọn gói từ 5 đến 8 triệu đồng; đơn phương có tranh chấp từ 12 đến 30 triệu đồng mỗi cấp xét xử. Xem bảng phí để biết chi tiết và cách tính.
Năm sai lầm thường gặp khi ly hôn
- Chuyển tài sản âm thầm trước khi nộp đơn. Hành vi này thường bị phát hiện qua sao kê và có thể khiến bạn mất uy tín trước tòa.
- Không lưu chứng cứ về đóng góp, chi tiêu cho con, bạo lực. Sau một năm rất khó thu thập lại.
- Ký thỏa thuận khi chưa hiểu hệ quả, đặc biệt các điều khoản về nhà đất và nợ chung.
- Dùng con làm công cụ thương lượng. Tòa rất nhạy cảm với hành vi này và nó thường phản tác dụng.
- Chờ đến khi mọi chuyện quá muộn mới tìm luật sư. Tư vấn sớm giúp bạn biết phải chuẩn bị gì và tránh những bước đi sai.
Luật sư hôn nhân gia đình của LÝ & TÌNH hỗ trợ bạn những gì?
Luật sư LS. Nguyễn Thanh Lý cùng luật sư LS. Đỗ Anh Khôi phụ trách nhóm hôn nhân gia đình. Chúng tôi giúp bạn đánh giá khả năng thỏa thuận, soạn đơn và thỏa thuận chia tài sản, thu thập chứng cứ, đại diện bạn làm việc với tòa án và hỗ trợ thi hành án. Với những vụ việc nhạy cảm, buổi tư vấn đầu tiên có thể thực hiện qua điện thoại hoặc video để bạn thấy thoải mái hơn. Hãy xem thêm lĩnh vực dân sự nếu vụ việc của bạn liên quan đến thừa kế hoặc nợ chung.
