Di chúc hợp pháp cần những điều kiện nào?

Một bản di chúc rõ ràng có thể giúp gia đình tránh nhiều năm tranh chấp, còn một bản di chúc vô hiệu có thể khiến chính ý nguyện của người lập bị bỏ qua. Bài viết này tóm tắt các điều kiện luật yêu cầu và những lỗi hay gặp, dựa trên Bộ luật Dân sự 2015.

Điều kiện có hiệu lực của di chúc

Theo Điều 630, di chúc hợp pháp phải đáp ứng:

• Người lập minh mẫn, sáng suốt khi lập, không bị lừa dối, đe dọa, cưỡng ép.
• Nội dung không vi phạm điều cấm của luật, không trái đạo đức xã hội.
• Hình thức đúng quy định: bằng văn bản (có hoặc không có người làm chứng, có công chứng hoặc chứng thực) hoặc bằng miệng trong trường hợp tính mạng bị đe dọa.

Người từ đủ 15 đến dưới 18 tuổi lập di chúc phải được cha mẹ hoặc người giám hộ đồng ý bằng văn bản. Người bị hạn chế về thể chất hoặc không biết chữ phải có người làm chứng và công chứng, chứng thực.

Di chúc viết tay và di chúc có công chứng

Di chúc viết tay phải do chính người lập tự viết và ký từng trang; nếu có tẩy xóa, chỉnh sửa, người lập phải ký bên cạnh. Ưu điểm là kín đáo, nhanh; nhược điểm là dễ bị nghi ngờ về tính xác thực, nhất là khi người lập đã cao tuổi hoặc bệnh. Di chúc có công chứng, chứng thực an toàn hơn vì có người xác nhận năng lực và ý chí của người lập tại thời điểm lập.

Người thừa kế bắt buộc: không thể bị loại khỏi di chúc

Theo Điều 644, con chưa thành niên, cha mẹ, vợ hoặc chồng, con thành niên mất khả năng lao động vẫn được hưởng ít nhất hai phần ba suất của một người thừa kế theo pháp luật, ngay cả khi di chúc không cho họ hưởng, trừ khi họ từ chối nhận di sản hoặc thuộc trường hợp bị truất quyền thừa kế. Điều này nghĩa là một bản di chúc để lại tất cả cho một người con vẫn có thể bị điều chỉnh.

Những lỗi khiến di chúc vô hiệu hoặc bị tranh chấp

1. Di chúc lập khi người lập đã lẫn, không có xác nhận của bác sĩ hoặc người làm chứng.
2. Viết tay nhưng người khác viết hộ hoặc không có chữ ký từng trang.
3. Mô tả tài sản không rõ ràng, ví dụ “căn nhà ở quê” mà không có số thửa, địa chỉ.
4. Định đoạt tài sản không thuộc sở hữu riêng của mình (ví dụ tài sản chung vợ chồng, chỉ được định đoạt phần của mình).
5. Tồn tại nhiều bản di chúc mà không rõ bản nào lập sau.

Khi không có di chúc

Nếu không có di chúc hợp pháp, di sản chia theo pháp luật cho các hàng thừa kế, hàng thứ nhất gồm vợ chồng, cha mẹ, con. Xem bài Hàng thừa kế thứ nhất gồm những ai và thử công cụ chia thừa kế. Luật sư LS. Nguyễn Thanh Lý và LS. Đỗ Anh Khôi hỗ trợ soạn di chúc, khai nhận di sản và giải quyết tranh chấp, chi tiết trong hướng dẫn dân sự.