Quyền nuôi con khi ly hôn: tòa án căn cứ vào đâu?

Với đa số cha mẹ, quyền nuôi con quan trọng hơn tài sản. Điều 81 Luật Hôn nhân và gia đình 2014 đặt khung pháp lý, nhưng kết quả thực tế phụ thuộc rất nhiều vào chứng cứ và cách trình bày. Bài viết này giải thích tòa án dựa vào đâu để quyết định, và bạn nên chuẩn bị gì.

Ba nguyên tắc cốt lõi

1. Hai vợ chồng thỏa thuận trước. Nếu thỏa thuận phù hợp với lợi ích của con, tòa thường công nhận.
2. Con dưới 36 tháng tuổi giao cho mẹ trực tiếp nuôi, trừ khi người mẹ không đủ điều kiện hoặc hai bên có thỏa thuận khác vì lợi ích của con.
3. Con từ đủ 7 tuổi thì tòa phải xem xét nguyện vọng của con khi quyết định.

Tòa so sánh điều kiện của cha mẹ như thế nào?

Khi không có thỏa thuận, tòa căn cứ vào quyền lợi về mọi mặt của con. Những yếu tố tòa thường xem xét gồm:

• Thời gian chăm sóc thực tế: ai thường xuyên đưa đón, dạy học, chăm khi con ốm.
• Điều kiện vật chất: chỗ ở ổn định, thu nhập, khả năng lo học phí, bảo hiểm.
• Điều kiện tinh thần: môi trường sống, hành vi, thái độ của cha mẹ với con và với nhau, việc có bạo lực hay thói quen xấu không.
• Sự gắn bó: con quen với ai, sống ở đâu từ trước, việc thay đổi chỗ ở có ảnh hưởng đến học tập không.
• Nguyện vọng của con (từ 7 tuổi), được ghi nhận trong buổi làm việc có sự tham gia phù hợp.

Chứng cứ nên chuẩn bị

• Xác nhận của nhà trường, bác sĩ, tổ dân phố về người đưa đón, chăm sóc.
• Hợp đồng thuê nhà hoặc giấy tờ nhà ở, bảng lương, hợp đồng lao động.
• Hình ảnh, video sinh hoạt hằng ngày của con.
• Chứng từ chi tiêu cho con: học phí, tiền khám, bảo hiểm.
• Các bằng chứng về hành vi bất lợi của bên kia (nếu có), thu thập hợp pháp.

Cấp dưỡng và thăm nom

Người không trực tiếp nuôi con vẫn phải cấp dưỡng. Mức do hai bên thỏa thuận, nếu không thì tòa quyết định theo thu nhập của người có nghĩa vụ và nhu cầu thiết yếu của con. Bên không trực tiếp nuôi có quyền, nghĩa vụ thăm nom, chăm sóc, và không ai được cản trở. Khi hoàn cảnh thay đổi đáng kể, cha mẹ hoặc người giám hộ có thể yêu cầu tòa thay đổi người nuôi hoặc mức cấp dưỡng.

Một số tình huống thường hỏi

• Cha có nuôi được con dưới 3 tuổi không? Có, nếu người mẹ không đủ điều kiện, hoặc hai bên thỏa thuận và tòa thấy phù hợp lợi ích của con.
• Con 10 tuổi muốn ở với cha thì sao? Nguyện vọng của con được xem xét nhưng không phải yếu tố duy nhất.
• Mẹ đi nước ngoài làm việc? Tòa xem xét ai thực tế sẽ chăm sóc con và tính ổn định lâu dài.

Đọc thêm chia tài sản chung khi ly hôn và hướng dẫn hôn nhân gia đình. Luật sư LS. Đỗ Anh Khôi và LS. Nguyễn Thanh Lý luôn sẵn sàng tư vấn sơ bộ miễn phí 15 phút.