Tranh chấp đất đai có bắt buộc hòa giải ở xã không?
Từ 01/8/2024, Luật Đất đai 2024 thay đổi quy định về hòa giải tranh chấp đất đai. Hòa giải ở cơ sở còn bắt buộc không, nên làm gì trước khi khởi kiện.
Trước đây, nếu tranh chấp đất đai, người dân thường được hướng dẫn “phải qua hòa giải tại UBND xã mới được tòa thụ lý”. Quy định này đã thay đổi từ khi Luật Đất đai 2024 có hiệu lực ngày 01/8/2024. Bài viết giúp bạn hiểu điều gì đã đổi và nên làm thế nào trong thực tế.
Quy định cũ và quy định mới
Luật Đất đai 2013 coi hòa giải tại UBND cấp xã là thủ tục bắt buộc trước khi gửi đơn đến cơ quan có thẩm quyền hoặc khởi kiện đối với tranh chấp quyền sử dụng đất. Thiếu biên bản hòa giải không thành, đơn khởi kiện có thể bị trả lại.
Luật Đất đai 2024 khuyến khích các bên tự hòa giải hoặc hòa giải ở cơ sở theo quy định về hòa giải ở cơ sở, nhưng không còn quy định hòa giải tại UBND cấp xã là điều kiện bắt buộc để khởi kiện hoặc để cơ quan có thẩm quyền thụ lý giải quyết tranh chấp quyền sử dụng đất. Các bên vẫn có thể gửi đơn đề nghị UBND cấp xã hòa giải nếu muốn.
Vậy có nên hòa giải trước không?
Dù không bắt buộc, hòa giải thường vẫn đáng thử vì:
- Chi phí thấp, nhanh hơn tòa án.
- Tạo cơ hội giữ quan hệ hàng xóm, anh em.
- Biên bản hòa giải, lời thừa nhận của các bên có thể trở thành chứng cứ sau này.
- Giúp bạn biết lập luận và chứng cứ của đối phương.
Tuy nhiên có trường hợp không nên hòa giải kéo dài: đối phương đang xây dựng lấn chiếm, có dấu hiệu tẩu tán, hoặc thời hiệu khởi kiện sắp hết. Khi đó nên khởi kiện và xin biện pháp khẩn cấp tạm thời.
Các bước thực tế khi có tranh chấp
- Thu thập giấy tờ: giấy chứng nhận, bản đồ địa chính, hợp đồng, biên lai nộp thuế, nhân chứng.
- Đo đạc lại hiện trạng bởi đơn vị có chức năng để có số liệu rõ ràng.
- Gửi văn bản thông báo hoặc đề nghị hòa giải; có thể dùng Đơn đề nghị hòa giải tranh chấp đất đai.
- Cân nhắc nơi giải quyết: tòa án hoặc cơ quan hành chính, tùy giấy tờ và tính chất tranh chấp.
- Khởi kiện tại Tòa án nhân dân khu vực nơi có đất, kèm yêu cầu khẩn cấp tạm thời nếu cần.
Thời hiệu
Không áp dụng thời hiệu khởi kiện đối với tranh chấp về quyền sử dụng đất, nhưng các yêu cầu đi kèm (bồi thường, tranh chấp hợp đồng chuyển nhượng) có thời hiệu riêng; khiếu kiện quyết định hành chính có thời hiệu 1 năm. Hãy dùng công cụ thời hiệu để kiểm tra.
Xem thêm vụ việc tranh chấp ranh giới 18 m² và hướng dẫn đất đai. Luật sư LS. Phạm Quốc Long sẵn sàng đến hiện trạng và tư vấn chiến lược cho bạn.
Luật sư thành viên, trưởng nhóm đất đai · CCHN số 6240/CCHN-LS · 16 năm kinh nghiệm