Có một buổi chiều ở lớp Chồi, cả nhóm bé đứng nhìn một vũng nước sau mưa suốt hai mươi phút. Bé thì lấy lá khuấy, bé thì hỏi vì sao nước không chảy đi, bé thì xin cô tờ giấy để vẽ “cái gương dưới đất”. Không ai ra bài, không ai ép học. Nhưng sau đó, cả lớp có một dự án kéo dài ba tuần về nước. Đó là Reggio Emilia trong đời thực.
Reggio Emilia là gì?
Reggio Emilia là tên một thành phố nhỏ ở miền bắc nước Ý, nơi sau Thế chiến thứ hai các bậc cha mẹ và nhà giáo dục Loris Malaguzzi cùng xây dựng những ngôi trường mầm non theo một niềm tin giản dị: trẻ em sinh ra đã giàu năng lực, tò mò và có nhiều cách để bày tỏ suy nghĩ của mình. Khác với một chương trình có sẵn giáo trình, Reggio là một cách nhìn về trẻ và một cách tổ chức lớp học xoay quanh cách nhìn đó.
Nếu bố mẹ muốn đọc phiên bản đầy đủ về cách Mầm Xanh áp dụng, mời xem trang phương pháp Reggio Emilia của trường.
“100 ngôn ngữ của trẻ” nghĩa là gì?
Malaguzzi dùng hình ảnh “100 ngôn ngữ” để nói rằng trẻ không chỉ bày tỏ mình bằng lời. Bé còn nói bằng nét vẽ, bằng đất sét, bằng tiếng gõ, bằng điệu nhảy, bằng khối xếp, bằng ánh sáng và bóng đổ. Một bé 3 tuổi chưa kể được vì sao buồn, nhưng có thể nắn một cục đất rất to rồi đập thật mạnh, và cô giáo hiểu bé đang cần được lắng nghe.
Vì vậy, trong lớp Reggio, người lớn không hỏi bé “vẽ cái gì đây?” mà hỏi “con kể cô nghe về bức tranh này nhé”. Khác biệt nhỏ ấy giữ cho bé cảm giác sản phẩm của mình có ý nghĩa, không phải đoán xem người lớn muốn nhìn thấy điều gì.
Bốn điểm khác biệt bố mẹ dễ nhận ra
1. Dự án thay cho bài học rời rạc
Chủ đề xuất phát từ câu hỏi thật của bé: vì sao bóng của con dài hơn buổi sáng, con ốc sên đi đâu khi trời nắng. Cô quan sát, ghi lại, rồi cùng bé tìm câu trả lời qua nhiều “ngôn ngữ”: vẽ, đo, kể, dựng mô hình. Một dự án có thể kéo dài vài ngày hoặc vài tuần.
2. Atelier và cô giáo nghệ thuật
Atelier là xưởng nghệ thuật, nơi chất liệu thật được bày trên kệ thấp: đất sét, dây thừng, lá khô, giấy màu, bàn ánh sáng. Bé được chạm, thử và thay đổi ý định giữa chừng. Chất liệu càng “mở” thì ý tưởng càng nhiều.
3. Môi trường là người thầy thứ ba
Người thầy thứ nhất là cô, thứ hai là các bạn, thứ ba là không gian lớp học. Ánh sáng, gương, cây xanh, góc đọc sách đều được sắp đặt có chủ đích để mời bé khám phá.
4. Tài liệu hóa quá trình học
Ảnh, lời nói của bé và sản phẩm được cô treo lên tường, gửi vào nhật ký ngày. Bố mẹ nhìn thấy bé đã nghĩ gì, không chỉ biết bé “đã học gì”.
“Có bé từng nói với cô: bóng của con đang chạy theo con. Chúng tôi không sửa câu đó. Chúng tôi hỏi: bóng chạy nhanh hay chậm hơn con? Cả tuần sau đó cả lớp đi đo bóng.” — cô Hạnh, giáo viên lớp Chồi
Reggio và Montessori: chọn một hay kết hợp?
Nhiều bố mẹ hỏi nên chọn Montessori hay Reggio. Thực ra hai triết lý có chung nền tảng: tôn trọng trẻ, chuẩn bị môi trường, người lớn đi cùng thay vì ra lệnh. Montessori mạnh ở sự rõ ràng của giáo cụ và trình tự kỹ năng; Reggio mạnh ở tính sáng tạo và làm việc nhóm quanh một chủ đề. Mầm Xanh kết hợp cả hai: buổi sáng bé làm việc với giáo cụ như ở phương pháp Montessori, buổi chiều thường là thời gian của dự án và atelier.
Bố mẹ có thể làm gì ở nhà?
- Nên: để sẵn một hộp “chất liệu mở” (giấy bìa, nắp chai, lá cây, len, đất nặn) và để bé tự chọn.
- Nên: hỏi “con kể cho mẹ nghe nhé” thay vì “con vẽ gì đấy?”.
- Nên: chụp lại sản phẩm của bé và ghi vài câu bé nói, nhất là khi bé đang say mê một điều gì.
- Không nên: vẽ hộ, sửa cho “đẹp hơn” hoặc yêu cầu bé tô đúng màu.
- Không nên: dọn ngay sản phẩm dang dở. Một tháp khối xếp có thể để nguyên hai ngày để bé quay lại.
Câu nói mẫu giúp bé mở lời
- “Con đang nghĩ gì khi làm phần này?”
- “Cô thấy con dùng nhiều màu xanh, con kể cô nghe được không?”
- “Con muốn thêm gì vào để nó đúng như con tưởng tượng?”
Ba câu hỏi mở đó đã đủ để bé thấy ý tưởng của mình được trân trọng. Bé 3 tuổi có thể chỉ trả lời một từ, và như vậy là đủ.
Lời mời từ Mầm Xanh
Cách tốt nhất để hiểu Reggio là nhìn một buổi chiều ở atelier với đôi mắt của bé. Bố mẹ có thể đặt lịch tham quan để cùng bé ghé xưởng nghệ thuật, hoặc đọc thêm về Montessori tại nhà cho bé 2 tuổi để bắt đầu từ những việc rất nhỏ.
