Nhiều bố mẹ hỏi cô: “Cô ơi, muốn áp dụng Montessori ở nhà thì phải mua giáo cụ gì?” Câu trả lời thường làm mọi người bất ngờ: gần như chẳng phải mua gì cả. Montessori ở nhà trước hết là cách bố mẹ sắp xếp không gian và đổi cách nói chuyện, chứ không phải một danh sách đồ chơi.
Vì sao tuổi 2 là thời điểm rất hợp
Bé hai tuổi có một câu cửa miệng: “Con tự làm!”. Đó không phải bướng bỉnh, mà là nhu cầu rất thật của giai đoạn này. Bé muốn thử sức, muốn lặp lại một việc nhiều lần cho đến khi tay chân nghe lời mình. Các nhà nghiên cứu phát triển trẻ thường ghi nhận rằng ở tuổi này, bé học tốt nhất qua việc làm bằng tay và cơ thể, không phải qua việc nghe giảng.
Nếu mỗi lần bé đòi tự xúc cơm mà người lớn đều giành lấy vì “cho nhanh”, bé học được rằng mình chưa đủ giỏi. Nếu được để bé làm, dù cơm rơi vãi, bé học được điều ngược lại: “mình làm được”.
Bước 1: Hạ môi trường xuống tầm mắt của bé
Trước khi nghĩ đến hoạt động, hãy nhìn nhà mình từ độ cao khoảng 85 cm. Bé có với tới được cốc nước không? Có treo được áo khoác không? Có lấy được đồ chơi mà không cần gọi mẹ không?
- Một kệ thấp đặt đồ chơi theo từng khay, mỗi khay một hoạt động (xếp khối, bộ ghép hình 4 mảnh, sách bìa cứng).
- Một móc áo thấp cạnh cửa ra vào để bé tự treo mũ, áo khoác.
- Một chiếc ghế nhỏ chắc chắn để bé ngồi ăn, ngồi làm việc.
- Một ngăn tủ bếp thấp cho bát nhựa, thìa, cốc của bé và khăn lau.
Mẹo nhỏ: chỉ để ra khoảng 6–8 món đồ chơi cùng lúc, phần còn lại cất đi và luân phiên mỗi tuần. Kệ đầy ắp khiến bé choáng và bỏ dở nhanh hơn.
Bước 2: Cho bé làm việc thật, bằng đồ thật
Montessori gọi đây là “thực hành cuộc sống”. Bé 2 tuổi không cần đồ chơi nhà bếp bằng nhựa khi có thể dùng chiếc thìa thật, cốc thủy tinh nhỏ (cho bé được học cẩn thận) và giẻ lau thật.
- Rót nước: bắt đầu bằng đổ hạt đậu từ bình nhỏ sang bát, rồi mới chuyển sang nước.
- Lau bàn: một khăn ẩm nhỏ và một khay để bé tự lau sau bữa ăn.
- Bóc vỏ chuối, vỏ quýt: vừa luyện ngón tay vừa có phần thưởng ăn được.
- Cất đồ vào giỏ: dạy bé nhặt đồ chơi trả về đúng khay.
- Rửa rau: đứng trên ghế vững cạnh bồn, rửa cà chua bi hoặc rau cải.
“Có bé vào lớp, ba tuần đầu chỉ muốn rót nước thôi. Cô để bé rót. Đến tuần thứ tư, bé tự mang khăn đến lau nước đổ và nhìn cô cười. Khoảnh khắc đó cô nhớ mãi.” — Cô Thanh Hà, giáo viên lớp Hạt Giống
Bước 3: Học cách làm mẫu chậm và im lặng
Đây là kỹ năng khó nhất với bố mẹ. Khi giới thiệu một hoạt động mới, hãy ngồi cạnh bé, làm chậm từng động tác và hạn chế nói. Bé sẽ nhìn tay bạn chứ không nghe lời bạn. Sau đó mời: “Đến lượt con.” Rồi lùi lại.
Nếu bé làm sai, đừng sửa ngay. Bé đổ nước ra bàn? Hãy đưa khăn và nói: “Nước đổ rồi. Con lau giúp mẹ nhé.” Lỗi sai là một phần của việc học, không phải sự cố cần dập tắt.
Những điều nên và không nên
- Nên: khen quá trình (“con kiên nhẫn ghê”) thay vì khen kết quả (“giỏi quá, đẹp quá”).
- Nên: dành 10–15 phút mỗi ngày làm một việc nhà cùng bé, không điện thoại.
- Nên: cho bé lựa chọn có giới hạn: “Con mặc áo xanh hay áo vàng?”
- Không nên: ngắt quãng khi bé đang tập trung, dù chỉ để khen.
- Không nên: ép bé làm đúng một cách. Bé xếp khối thành hàng dài thay vì tháp? Cũng là học.
- Không nên: mua giáo cụ đắt tiền khi chưa có góc yên tĩnh để bé dùng.
Một buổi sáng mẫu ở nhà
Bé thức dậy, tự bỏ quần áo bẩn vào giỏ. Bữa sáng, bé tự lấy thìa và bát của mình từ ngăn thấp. Ăn xong, bé mang bát đến bồn và lau bàn. Mỗi bước mất thêm 5–10 phút so với việc bố mẹ làm hộ, nhưng buổi tối bé tự tin hơn, ít khóc đòi hơn. Hãy chọn một hoạt động để bắt đầu, đừng cố đổi cả nhà trong một tuần.
Nếu bố mẹ muốn hiểu sâu hơn về nền tảng của cách tiếp cận này, bạn có thể đọc phương pháp Montessori là gì, hoặc đọc cách dạy bé tự lập ăn uống theo Montessori để áp dụng ngay vào bữa cơm.
Khi nào nên nhờ trường hỗ trợ
Ở nhà, bố mẹ vừa là phụ huynh vừa phải đi làm, nên việc chuẩn bị môi trường lúc nào cũng khó hơn ở lớp. Một lớp Montessori được thiết kế sẵn, có cô đã học cách quan sát và giới thiệu giáo cụ, giúp bé có thêm nhiều cơ hội thực hành cùng bạn. Ở Mầm Xanh, lớp Hạt Giống nhận bé từ 18 đến 35 tháng, với sĩ số 12 bé và hai cô. Bố mẹ cứ đến chơi, nhìn tận mắt rồi quyết định, đặt lịch tham quan bất cứ lúc nào thuận tiện.
