Phương pháp Montessori là gì?

Phương pháp Montessori là gì?

Phương pháp Montessori là một cách giáo dục trẻ nhỏ do bác sĩ và nhà giáo dục người Ý Maria Montessori xây dựng từ đầu thế kỷ 20. Ý tưởng cốt lõi rất giản dị: trẻ có sẵn khả năng và khao khát học hỏi, người lớn chỉ cần chuẩn bị môi trường phù hợp rồi lùi lại một bước để trẻ tự làm.

Câu bé hay nói trong lớp Montessori là “Con tự làm”. Thay vì ngồi nghe cô giảng rồi làm theo, bé chọn một việc trên kệ, mang ra thảm hoặc bàn, làm cho đến khi xong rồi tự cất về chỗ cũ. Cô theo dõi, ghi lại và chỉ can thiệp khi bé cần.

Ba nguyên tắc nền tảng là: trẻ học bằng tay và giác quan trước khi học bằng khái niệm; trẻ có những giai đoạn nhạy cảm, khi một kỹ năng như ngôn ngữ, trật tự, vận động dễ hình thành nhất; và trẻ học tốt nhất khi được tự do lựa chọn trong những giới hạn rõ ràng.

Năm lĩnh vực của chương trình Montessori

Một lớp Montessori đúng nghĩa thường chia giáo cụ thành năm khu vực, và bé di chuyển giữa chúng theo hứng thú.

1. Thực hành cuộc sống. Rót nước, cài khuy, gọt chuối, lau bàn, rửa rau. Nhìn thì là việc nhà, thực chất đang luyện phối hợp tay mắt, sự tập trung và tính tự lập.
2. Giác quan. Tháp hồng, khối trụ, hộp mùi, hộp âm thanh. Bé phân biệt to nhỏ, nặng nhẹ, nhám mịn, và dần hình thành cảm nhận về thứ tự, kích thước.
3. Ngôn ngữ. Bé nghe âm trước, rồi chạm vào chữ cái nhám, ghép âm, và đến lúc sẵn sàng thì đọc. Việc viết đến sau việc nghe và nắn bằng tay, không ép sớm.
4. Toán học. Các thanh số, hạt cườm, bảng số. Bé cầm được con số, thấy được 10 nhiều hơn 1 bao nhiêu, rồi mới đến ký hiệu trên giấy.
5. Văn hóa. Địa lý, thiên nhiên, khoa học nhập môn, âm nhạc, nghệ thuật. Bé làm quen với thế giới rộng hơn qua quả địa cầu, bản đồ ghép, hạt giống, lá cây.

Môi trường được chuẩn bị

Người ta thường nói trong Montessori, môi trường là người thầy thứ nhất. Đó không phải là câu đẹp để trang trí, mà là thiết kế thật. Bàn ghế vừa tầm bé. Kệ thấp, mỗi giáo cụ một khay, mỗi khay một bộ phận để bé tự lấy. Mỗi loại giáo cụ chỉ có một bộ, nên bé học chờ lượt. Màu sắc dịu, ánh sáng tự nhiên, không đồ chơi nhấp nháy.

Lớp học cũng thường ghép nhiều độ tuổi gần nhau, nên bé nhỏ nhìn bé lớn học, bé lớn củng cố kiến thức khi chỉ lại cho bé nhỏ. Thời gian làm việc liên tục, thường từ hai đến ba tiếng, là phần quan trọng không kém giáo cụ.

Vai trò của người lớn

Giáo viên Montessori được gọi là người dẫn dắt. Cô trình bày giáo cụ ngắn gọn, ít lời, rồi quan sát. Cô không khen kiểu “con giỏi quá” để bé làm vì lời khen, mà gọi tên điều bé đã làm: “Con đã rót đến vạch mà không đổ giọt nào”.

Ở nhà, cha mẹ có thể làm theo tinh thần ấy: để bé một chiếc ghế thấp trong bếp, cất cốc nhựa nhẹ ở ngăn bé với tới, cho bé tự chọn áo trong hai chiếc. Bài Montessori tại nhà cho bé 2 tuổi có thêm gợi ý cụ thể.

Ưu điểm và nhược điểm cần nhìn thẳng

Ưu điểm thường thấy ở bé học Montessori: tập trung lâu hơn, tự phục vụ tốt, chủ động trong việc của mình, quen làm việc độc lập và tôn trọng đồ dùng chung. Bé cũng thường ít sợ sai vì không bị chấm điểm.

Nhưng phương pháp này không phải đáp án cho mọi nhà. Một số điểm bố mẹ nên cân nhắc:

• Phương pháp cần giáo viên được đào tạo bài bản. “Trường dùng giáo cụ Montessori” chưa chắc là lớp Montessori đúng nghĩa.
• Bé hướng nội, thích làm một mình sẽ rất hợp. Bé cần nhiều trò chơi giả tưởng và kể chuyện có thể thấy lớp quá yên, vì vậy Mầm Xanh bổ sung Reggio.
• Chuyển sang trường tiểu học có nhiều quy định, giờ ngồi cố định cần một giai đoạn thích nghi. Chương trình chuyển cấp ở Lớp Lá giúp bé làm quen dần.
• Giáo cụ và lớp nhỏ khiến chi phí thường cao hơn lớp đông, và bố mẹ cần kiên nhẫn: kết quả hiện ra dần, không có điểm số để so sánh nhanh.

Montessori ở Mầm Xanh

Tại Mầm Xanh, mỗi lớp có kệ giáo cụ đủ năm lĩnh vực, buổi sáng có khoảng làm việc liên tục khoảng hai tiếng, và tối đa 18 bé với hai cô. Giáo viên chính đều được đào tạo Montessori. Chúng tôi giữ tinh thần “bé tự làm” nhưng không cứng nhắc: giáo cụ được thay theo mùa và theo dự án, bé có thể mang đất sét hay màu nước từ xưởng nghệ thuật vào góc làm việc. Đó là chỗ Montessori gặp Reggio Emilia.

Các bé nhỏ nhất ở Nhà trẻ bắt đầu bằng việc rất cơ bản: tự cầm thìa, rót nước, cất giày. Đến Lớp Lá, bé tự lập kế hoạch việc trong tuần và chuẩn bị bước vào lớp 1.

Phụ huynh thường hỏi gì khi nghe về Montessori?

Hai thắc mắc xuất hiện nhiều nhất là bé có “tự do quá” không, và bé có biết chữ kịp lúc vào lớp 1 không. Về tự do: bé tự chọn việc nhưng trong giới hạn, có quy tắc rõ ràng như không làm đau người khác, không làm hỏng đồ, làm xong thì cất. Về biết chữ: bé được tiếp cận chữ qua âm và chạm, nên đến năm 5 tuổi thường đọc được vần quen và sẵn sàng. Bố mẹ có thể đọc thêm bài chuẩn bị cho bé 5 tuổi vào lớp 1.

Cách tốt nhất để biết bé có hợp hay không là xem một buổi sáng thật. Hãy đặt lịch tham quan và quan sát cách bé trong lớp tự làm việc.