Zona (giời leo) là bệnh do chính virus thủy đậu tồn tại trong cơ thể bùng phát lại, thường gặp khi tuổi cao hoặc miễn dịch suy giảm. Từ 50 tuổi, bạn nên cân nhắc vắc xin phòng zona gồm 2 mũi để giảm nguy cơ mắc bệnh và đau dây thần kinh kéo dài sau zona.
Tóm tắt nhanh: vắc xin zona tái tổ hợp (Shingrix) tiêm 2 mũi, cách nhau 2–6 tháng, dành cho người từ 50 tuổi; người từ 18 tuổi suy giảm miễn dịch có thể tiêm theo chỉ định bác sĩ. Người từng bị zona vẫn nên tiêm để phòng tái phát. Phản ứng sau tiêm thường rõ hơn nhưng tự hết sau 1–3 ngày.
Zona là gì và vì sao tuổi cao dễ mắc?
Ai từng bị thủy đậu đều mang virus tiềm ẩn trong hạch thần kinh. Khi hệ miễn dịch yếu đi vì tuổi cao, căng thẳng kéo dài, bệnh mạn tính hoặc đang dùng thuốc ức chế miễn dịch, virus có thể hoạt động lại, gây ra các mụn nước thành dải một bên cơ thể kèm đau rát. Bệnh khác với thủy đậu ở chỗ nó khu trú theo đường đi của dây thần kinh.
Điều khiến nhiều người lo nhất là đau dây thần kinh sau zona, cơn đau có thể kéo dài nhiều tháng sau khi mụn nước đã lành, ảnh hưởng giấc ngủ và sinh hoạt. Nếu bạn muốn hiểu về căn nguyên, hãy xem thêm bài bệnh thủy đậu và vắc xin thủy đậu.
Ai nên tiêm vắc xin zona?
- Người từ 50 tuổi trở lên, kể cả khi không nhớ mình từng bị thủy đậu hay chưa.
- Người từ 18 tuổi có suy giảm miễn dịch hoặc đang dùng thuốc ức chế miễn dịch, theo chỉ định của bác sĩ.
- Người đã từng bị zona: vẫn nên tiêm để giảm nguy cơ tái phát, chờ vài tháng sau khi hồi phục.
Người đang bị zona cấp thì nên chờ khỏi hẳn mới tiêm. Người đang sốt hoặc bệnh cấp cũng hoãn tiêm đến khi ổn định. Người từng dị ứng nặng với thành phần vắc xin hoặc sau mũi trước không được tiêm.
Lịch tiêm và chi phí tham khảo
| Mũi | Thời điểm | Ghi chú |
|---|---|---|
| Mũi 1 | Ngày bắt đầu | Giá tham khảo khoảng 3.990.000 đồng/mũi |
| Mũi 2 | Sau mũi 1 từ 2 đến 6 tháng | Người suy giảm miễn dịch có thể cách 1–2 tháng theo chỉ định |
Bạn có thể xem giá cập nhật trong bảng giá vắc xin. Nên hoàn tất đủ 2 mũi để đạt hiệu quả bảo vệ tốt nhất.
Phản ứng sau tiêm: rõ hơn nhưng tự hết
So với nhiều vắc xin khác, vắc xin zona tái tổ hợp thường gây phản ứng rõ hơn. Bạn có thể bị đau cánh tay tại chỗ tiêm, đỏ, sưng, kèm mệt, đau cơ, ớn lạnh hoặc sốt nhẹ trong 1–3 ngày. Đây là dấu hiệu hệ miễn dịch đang hoạt động và thường tự hết.
- Lên kế hoạch nghỉ ngơi nhẹ ngày tiêm và hôm sau, tránh việc nặng.
- Chườm mát chỗ tiêm, uống đủ nước.
- Dùng thuốc giảm đau theo hướng dẫn của bác sĩ nếu cần.
- Ở lại theo dõi 30 phút tại trung tâm sau tiêm, như mọi mũi khác.
Khi nào cần đi khám ngay?
Sau tiêm, bạn nên đi khám nếu có sốt cao kéo dài, khó thở, phát ban toàn thân, phù mặt môi, đau ngực hoặc yếu liệt bất thường. Ngoài ra, nếu bạn thấy mụn nước thành dải kèm đau rát dù đã tiêm, hãy đi khám sớm vì điều trị thuốc kháng virus có hiệu quả nhất khi bắt đầu sớm. Vắc xin giảm đáng kể nguy cơ nhưng không bảo vệ tuyệt đối.
Tiêm kèm những mũi nào ở tuổi trên 50?
Tuổi từ 50 trở đi, ngoài zona còn có những vắc xin quan trọng khác: vắc xin phế cầu cho người lớn và vắc xin cúm hằng năm, cùng mũi nhắc uốn ván – bạch hầu – ho gà mỗi 10 năm. Bác sĩ sẽ giúp bạn sắp xếp để không tiêm quá nhiều mũi cùng lúc nếu bạn lo ngại về phản ứng. Phế cầu và cúm có thể tiêm cùng ngày ở hai tay khác nhau, trong khi zona nên có lịch riêng để dễ theo dõi phản ứng. Bạn tham khảo thêm bài viêm phổi, viêm màng não do phế cầu.
Nếu bạn muốn được tư vấn theo bệnh nền và thuốc đang dùng, hãy đặt lịch khám để bác sĩ đánh giá, hoặc thử công cụ lịch tiêm cá nhân theo độ tuổi. Nếu trong nhà có bé nhỏ, bạn cũng nên xem lịch tiêm chủng cho trẻ 0–6 tuổi để cả gia đình cùng được bảo vệ.
Thông tin trong bài mang tính tham khảo; lịch tiêm cụ thể do bác sĩ quyết định theo thể trạng từng người.
Nội dung mang tính tham khảo theo khuyến cáo chung, không thay thế khám và tư vấn trực tiếp. Lịch tiêm cụ thể do bác sĩ quyết định theo thể trạng từng người.
