“Con không mặc!” “Không ăn!” “Của con!” Nếu nhà bạn đang có một bé gần 2 tuổi, chắc bạn đã nghe đủ các câu ấy trong một buổi sáng. Cô muốn nói điều đầu tiên: bé không hư, và bố mẹ cũng không dạy sai. Đây là một giai đoạn phát triển rất bình thường và cũng rất đáng quý.
Vì sao bé 2 tuổi hay nói “không”?
Khoảng 18 tháng đến 3 tuổi, bé nhận ra mình là một cá thể riêng, khác với mẹ. Bé muốn thử xem ý muốn của mình có tác động đến thế giới không. Chữ “không” là công cụ đầu tiên và mạnh nhất. Cùng lúc ấy, bé muốn làm nhiều hơn khả năng, vốn từ lại chưa đủ để giải thích. Kết quả là cảm xúc dâng lên rất nhanh mà bé chưa biết cách xử lý.
Vì vậy “không” thường không phải là chống lại bố mẹ, mà là “con muốn được tự quyết”. Điều này cũng là nền móng của sự tự lập mà bố mẹ sẽ rất cần về sau.
Những biểu hiện thường gặp
- Nói “không” kể cả với điều bé thích.
- Đòi tự làm: tự đi giày, tự mở cửa, tự đổ nước.
- Ăn vạ, nằm lăn ra sàn khi bị ngăn cản.
- Giành đồ, hét “của con” với bạn.
- Thay đổi tâm trạng rất nhanh, trước đó cười, giây sau khóc.
Tất cả đều trong phạm vi bình thường. Nếu bé đánh người rất nhiều, không giao tiếp bằng mắt, hoặc đột ngột mất kỹ năng đã có, bố mẹ nên trao đổi với bác sĩ nhi.
Năm cách giúp cả nhà bớt căng thẳng
1. Cho bé lựa chọn nhỏ
Thay vì “đi tắm đi”, hãy nói “con muốn tắm với vịt vàng hay thuyền xanh?”. Cả hai lựa chọn đều dẫn đến việc đi tắm, nhưng bé cảm thấy mình được quyết định.
2. Nói điều bé được làm thay vì điều không được
“Con chạy ở ngoài sân nhé” dễ nghe hơn “đừng chạy trong nhà”. Bé 2 tuổi xử lý lời phủ định rất khó.
3. Đặt tên cảm xúc cho bé
“Con giận vì mẹ cất đồ chơi của con.” Khi cảm xúc được gọi tên, bé thấy mình được hiểu, và dần học cách tự gọi tên.
4. Giữ giới hạn bình tĩnh, dứt khoát
Bé có thể khóc nhưng vẫn không được đánh bạn. Bạn nói chậm: “Mẹ không cho con đánh. Con đang rất giận. Mẹ ngồi cạnh con.” Không dọa, không mặc cả.
5. Chuẩn bị trước các thời điểm dễ bùng nổ
Phần lớn cơn ăn vạ xảy ra lúc đói, buồn ngủ, hoặc chuyển hoạt động đột ngột. Báo trước: “Năm phút nữa mình dọn đồ chơi nhé.”
“Có một bé nằm ra sàn mỗi sáng khi đến lớp. Cô không giục, chỉ ngồi xuống, nói ‘cô thấy con chưa muốn vào, cô chờ con’. Sau hai tuần bé tự đứng dậy, rồi tự cất giày. Không phải phép màu, chỉ là bé biết có người ở đó.” — cô Lan, giáo viên Nhà trẻ
Câu nói mẫu khi bé ăn vạ
- “Con đang rất buồn, mẹ ở đây.”
- “Mẹ sẽ chờ con. Khi con sẵn sàng, mình ôm nhé.”
- “Con muốn khóc cũng được, nhưng mẹ không cho con ném đồ.”
Sau khi bé bình tĩnh, hãy ôm, ngắn gọn nhắc lại: “Hồi nãy con rất giận. Lần sau con có thể nói ‘con giận’.” Không giảng giải dài.
Những điều nên và không nên
- Nên: giữ thói quen hằng ngày ổn định, bé cần dự đoán được.
- Nên: để bé tự làm những việc vừa sức, dù chậm.
- Nên: bố mẹ thống nhất cách phản ứng với nhau.
- Không nên: đánh, quát, dọa “bỏ con lại”.
- Không nên: nhượng bộ chỉ vì xấu hổ nơi đông người, rồi hôm sau lại không nhượng. Bé sẽ bối rối.
- Không nên: so sánh với em bé nhà hàng xóm “ngoan hơn”.
Khi nào chuyện này sẽ qua?
Thường cao điểm quanh 2–3 tuổi và dịu dần khi vốn từ của bé nhiều hơn, thường từ 3 tuổi rưỡi. Mỗi bé một nhịp. Điều quan trọng là bé đi qua giai đoạn này với niềm tin: cảm xúc của con được chấp nhận, nhưng hành vi vẫn có ranh giới.
Khi bé đi học, nỗi lo chia tay buổi sáng cũng có thể bùng lên. Bố mẹ có thể đọc bé khóc khi chia tay bố mẹ buổi sáng để có thêm vài cách làm nhẹ buổi tạm biệt.
Mầm Xanh đồng hành cùng bé 18–35 tháng
Lớp Nhà trẻ chỉ có 12 bé và hai cô, để mỗi bé có người lắng nghe khi cảm xúc dâng lên. Bố mẹ xem thêm về lớp Nhà trẻ Hạt Giống hoặc đặt lịch tham quan để cùng bé ghé lớp.
