Cách tính thuế TNCN từ lương gross sang net

Khi nhận offer, nhiều người chỉ nhìn con số gross, rồi đến ngày lĩnh lương mới ngạc nhiên vì net thấp hơn dự kiến. Khoảng cách giữa hai con số ấy đến từ hai thứ: bảo hiểm bắt buộc và thuế thu nhập cá nhân. Từ kỳ tính thuế 2026, cả hai đều tính theo khung mới nên những bảng tính cũ bạn lưu trong máy đã lỗi thời. Bài này tính lại từ đầu, từng bước, với ba ví dụ có số cụ thể mà chúng tôi đã kiểm bằng máy tính.

Các hằng số bạn cần

Trước khi tính, hãy ghi nhớ các con số nền tảng áp dụng cho người lao động cư trú:

• Bảo hiểm bắt buộc phần người lao động: BHXH 8% + BHYT 1,5% + BHTN 1% = 10,5%.
• Trần đóng BHXH và BHYT: 20 × lương cơ sở 2,34 triệu = 46,8 triệu đồng/tháng. Trần BHTN: 20 × lương tối thiểu vùng; vùng I là 5,31 triệu nên trần là 106,2 triệu (Nghị định 293/2025/NĐ-CP).
• Giảm trừ gia cảnh: bản thân 15,5 triệu/tháng, mỗi người phụ thuộc 6,2 triệu/tháng (Nghị quyết 110/2025/UBTVQH15).
• Biểu thuế 5 bậc (Luật 109/2025/QH15) theo thu nhập tính thuế mỗi tháng.

Công thức bốn bước

1. Tính bảo hiểm: 9,5% × min(gross, 46,8 triệu) + 1% × min(gross, trần BHTN).
2. Thu nhập chịu thuế sau bảo hiểm = gross − bảo hiểm.
3. Thu nhập tính thuế = thu nhập sau bảo hiểm − 15,5 triệu − (số người phụ thuộc × 6,2 triệu). Nếu âm thì bằng 0.
4. Thuế = tính lũy tiến từng phần theo biểu 5 bậc. Net = thu nhập sau bảo hiểm − thuế.

“Lũy tiến từng phần” nghĩa là mỗi bậc chỉ áp thuế suất cho phần thu nhập nằm trong bậc đó, không phải cả số tiền nhảy sang thuế suất cao hơn. Đây là hiểu lầm kinh điển.

Ví dụ 1: Gross 30 triệu, 1 người phụ thuộc

Đây là trường hợp được hỏi nhiều nhất: một nhân viên văn phòng đã có con nhỏ, đóng bảo hiểm trên toàn lương (30 triệu thấp hơn trần 46,8 triệu).

Nhìn từ phía công ty, ngoài 30 triệu lương còn phải trả bảo hiểm phần doanh nghiệp. Với tỷ lệ minh hoạ 21,5%: 30.000.000 × 21,5% = 6.450.000đ, nâng tổng chi phí tuyển dụng thành 36.450.000đ. Khoảng cách giữa 36,45 triệu công ty chi và 26,59 triệu người lao động nhận là điều nhà tuyển dụng nên minh bạch khi thương lượng offer.

Ví dụ 2: Gross 60 triệu, chạm trần bảo hiểm

Khi lương vượt 46,8 triệu, BHXH và BHYT không tăng thêm nữa. Trường hợp này có người phụ thuộc bằng 0 để thấy rõ tác động của biểu thuế.

Chú ý rằng nếu tính nhầm bảo hiểm trên toàn bộ 60 triệu theo 10,5% thì bạn sẽ ra 6.300.000đ, lệch tới 1.254.000đ so với con số đúng. Vì thế “trần 46,8 triệu” là chi tiết đáng nhớ.

Ví dụ 3: Gross 100 triệu, 2 người phụ thuộc

Ngưỡng bắt đầu nộp thuế

Với gross bao nhiêu thì bắt đầu có thuế? Nếu đóng bảo hiểm 10,5% trên toàn lương, thu nhập sau bảo hiểm là 89,5% gross. Không người phụ thuộc: gross × 0,895 vượt 15,5 triệu, nghĩa là gross khoảng 17,32 triệu. Một người phụ thuộc: ngưỡng 21,7 triệu chia 0,895, khoảng 24,25 triệu. Với gross 15 triệu, như ví dụ chúng tôi kiểm, thuế bằng 0 và net là 13.425.000đ.

Những chỗ dễ sai khi tự tính

• Quên phần phụ cấp không chịu thuế hoặc cộng nhầm phụ cấp chịu thuế; hãy đối chiếu từng khoản.
• Đăng ký người phụ thuộc muộn nên công ty chưa tính giảm trừ từ đầu năm; phần chênh lệch sẽ được xử lý khi quyết toán, xem quyết toán thuế TNCN 2026.
• Lấy mức đóng bảo hiểm bằng lương cơ bản trong hợp đồng thay vì mức lương thực tế dùng đóng bảo hiểm của công ty.
• Nhầm vùng lương tối thiểu khi tính trần BHTN, nhất là công ty có chi nhánh nhiều tỉnh.

Để khỏi phải bấm máy tính, hãy dùng công cụ tính thuế TNCN; nếu doanh nghiệp bạn cần chạy bảng lương hàng tháng, dịch vụ kế toán trọn gói đã gồm bảng lương, kê khai thuế TNCN và bảo hiểm.