Bị công ty sa thải: khi nào là trái luật?

Bị sa thải là cú sốc lớn với người lao động, nhưng không phải quyết định sa thải nào cũng hợp pháp. Bộ luật Lao động 2019 đặt ra điều kiện nghiêm ngặt vì sa thải ảnh hưởng đến sinh kế. Dưới đây là cách kiểm tra nhanh quyết định của công ty có đúng luật không.

Sa thải chỉ áp dụng cho các hành vi nào?

Điều 125 liệt kê các trường hợp được sa thải, gồm:

• Trộm cắp, tham ô, đánh bạc, cố ý gây thương tích, sử dụng ma túy tại nơi làm việc.
• Tiết lộ bí mật kinh doanh, bí mật công nghệ, xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ của người sử dụng lao động hoặc có hành vi gây thiệt hại nghiêm trọng hoặc đe dọa gây thiệt hại đặc biệt nghiêm trọng về tài sản, lợi ích của doanh nghiệp.
• Người đang bị kéo dài thời hạn nâng lương mà tái phạm trong thời gian chưa xóa kỷ luật.
• Tự ý bỏ việc 5 ngày cộng dồn trong một tháng hoặc 20 ngày cộng dồn trong một năm mà không có lý do chính đáng.

Hành vi phải được quy định trong nội quy lao động hoặc hợp đồng. Công ty không thể sa thải vì lý do “không hợp”, “giảm biên chế” hay “nghi ngờ”.

Quy trình xử lý kỷ luật bắt buộc

1. Công ty phải chứng minh được lỗi của người lao động.
2. Phải có sự tham gia của đại diện tổ chức đại diện người lao động tại cơ sở trong cuộc họp xử lý kỷ luật.
3. Người lao động phải có mặt và được tự bào chữa, nhờ luật sư hoặc người khác bào chữa.
4. Cuộc họp phải lập biên bản.
5. Quyết định kỷ luật được ban hành bằng văn bản trong thời hiệu: 6 tháng kể từ ngày xảy ra vi phạm (12 tháng đối với vi phạm liên quan đến tài chính, tài sản, bí mật công nghệ, bí mật kinh doanh).

Khi sa thải trái pháp luật, bạn được gì?

Theo Điều 41 Bộ luật Lao động 2019, công ty có nghĩa vụ:

• Nhận người lao động trở lại làm việc theo hợp đồng đã giao kết.
• Trả tiền lương, đóng bảo hiểm trong những ngày người lao động không được làm việc, cộng thêm ít nhất hai tháng tiền lương.
• Nếu người lao động không muốn quay lại, công ty trả thêm trợ cấp thôi việc; nếu công ty không muốn nhận lại, hai bên thỏa thuận thêm khoản bồi thường ít nhất hai tháng lương.

Trường hợp tiêu biểu: nhân viên kế toán được bồi thường 9 tháng lương sau 8 năm làm việc.

Bạn nên làm gì ngay khi bị sa thải?

1. Yêu cầu nhận quyết định bằng văn bản và ghi lại ngày nhận.
2. Thu thập hợp đồng, bảng lương, bảng bảo hiểm, nội quy, email, tin nhắn.
3. Yêu cầu công ty chốt sổ bảo hiểm, thanh toán lương, phép năm chưa nghỉ.
4. Gửi văn bản phản đối nêu rõ quyết định trái luật.
5. Khởi kiện trong 1 năm kể từ ngày bị vi phạm; người lao động được miễn án phí khi đòi lương, trợ cấp, bồi thường. Kiểm tra bằng công cụ thời hiệu.

Với tranh chấp sa thải, thường không bắt buộc qua hòa giải viên lao động. Xem thêm thử việc tối đa bao lâu và hướng dẫn lao động. Luật sư LS. Võ Ngọc Mai tư vấn và đại diện cho bạn từ thương lượng đến tòa án.