Thuế GTGT: khấu trừ hay trực tiếp?

“Anh ơi, bên em xuất 800 triệu hàng, thuế phải nộp là bao nhiêu?” Đó là câu hỏi mà kế toán nào cũng muốn trả lời bằng một con số, nhưng đúng ra phải hỏi lại: bạn đang dùng phương pháp nào? Thuế GTGT có hai cách tính rất khác nhau về logic. Một cách đánh vào giá trị tăng thêm (chênh lệch giữa đầu ra và đầu vào). Cách còn lại đánh thẳng vào doanh thu với một tỷ lệ phần trăm cố định. Hiểu đúng hai cách này giúp bạn biết vì sao hai doanh nghiệp cùng doanh thu có thể nộp thuế chênh nhau gấp đôi.

Phương pháp khấu trừ: nộp phần giá trị bạn tạo ra

Công thức gọn: thuế phải nộp = thuế GTGT đầu ra − thuế GTGT đầu vào được khấu trừ. Doanh nghiệp bán hàng thu thuế của khách (đầu ra), đồng thời đã trả thuế khi mua hàng (đầu vào), chỉ nộp phần chênh lệch. Điều kiện để khoản đầu vào được khấu trừ nằm ở chứng từ: hóa đơn hợp pháp, hàng hóa dịch vụ phục vụ hoạt động chịu thuế, và hóa đơn từ 5 triệu đồng trở lên phải có chứng từ thanh toán không dùng tiền mặt (Luật Thuế GTGT 48/2024/QH15, hiệu lực 1/7/2025). Thuế suất gồm 10%, 5%, 0%; trong giai đoạn đến hết 31/12/2026, nhóm đủ điều kiện được giảm 2 điểm phần trăm, từ 10% xuống 8% (Nghị quyết 204/2025/QH15, Nghị định 174/2025/NĐ-CP).

Phương pháp trực tiếp: tỷ lệ phần trăm trên doanh thu

Ở phương pháp này, thuế GTGT bằng doanh thu nhân với tỷ lệ theo ngành, không cần quan tâm đầu vào. Các tỷ lệ phổ biến:

Phương pháp này gọn, không đòi hỏi tách thuế đầu vào, nên phù hợp với hộ và doanh nghiệp rất nhỏ. Nhưng cũng chính vì không có khấu trừ, doanh nghiệp có đầu vào lớn có thể thấy bất lợi.

Điểm hòa vốn giữa hai cách

Hãy làm phép tính ngược. Với thuế suất 8% theo phương pháp khấu trừ, thuế phải nộp bằng 8% × giá trị tăng thêm. Với phương pháp trực tiếp ở tỷ lệ 1%, thuế bằng 1% × doanh thu. Hai cách bằng nhau khi giá trị tăng thêm bằng 12,5% doanh thu (vì 1% chia 8% bằng 12,5%). Nói đơn giản: doanh nghiệp thương mại có biên lãi gộp trên 12,5% doanh thu sẽ nộp ít hơn theo phương pháp trực tiếp ở tỷ lệ 1%, còn dưới 12,5% sẽ nộp ít hơn theo khấu trừ. Với dịch vụ tỷ lệ 5%, điểm hòa vốn là 62,5%.

Hai điểm cần nhấn: thứ nhất, bảng trên chỉ so sánh số thuế, chưa tính đến việc bạn có được lựa chọn hay không; thứ hai, thuế suất 8% chỉ đúng trong thời gian giảm thuế và với nhóm được giảm. Hãy tính lại với thuế suất 10% nếu hàng hóa của bạn không thuộc diện giảm. Bạn có thể thử số liệu riêng bằng công cụ tính thuế GTGT.

Bạn có được chọn không?

Đây là chỗ nhiều người hiểu nhầm. Phương pháp tính thuế không phải món ăn tự chọn: luật quy định đối tượng nào áp dụng phương pháp nào, thường gắn với quy mô doanh thu, việc thực hiện chế độ kế toán, hóa đơn chứng từ. Hộ kinh doanh quy mô nhỏ thường dùng phương pháp trực tiếp, còn doanh nghiệp lập đầy đủ sổ sách dùng phương pháp khấu trừ, trừ trường hợp luật cho phép khác. Nếu bạn nằm ở vùng ranh giới, hãy hỏi kế toán hoặc cơ quan thuế quản lý trước khi quyết định. Chi tiết về hộ kinh doanh có trong bài thuế hộ kinh doanh 2026.

Ngoại lệ về thuế suất giảm 2 điểm

Mức giảm từ 10% xuống 8% không áp dụng cho một số nhóm: viễn thông; tài chính, ngân hàng, chứng khoán, bảo hiểm; bất động sản; sản phẩm kim loại; sản phẩm khai khoáng (trừ than); hàng hóa chịu thuế tiêu thụ đặc biệt (trừ xăng). Sai lầm hay gặp là doanh nghiệp bán nhiều loại hàng nhưng áp 8% đồng loạt. Cách an toàn: lập bảng mặt hàng ánh xạ thuế suất trong phần mềm, rà lại mỗi khi thêm mặt hàng mới.

Một ngày làm việc của kế toán GTGT

1. Cuối ngày, đối chiếu hóa đơn đầu ra với sổ bán hàng.
2. Kiểm tra mỗi hóa đơn đầu vào: đúng tên, mã số thuế, thuế suất, đã thanh toán chuyển khoản nếu từ 5 triệu.
3. Cuối kỳ, lập bảng kê đầu ra, đầu vào, đối chiếu tổng thuế với sổ cái.
4. Nộp tờ khai đúng hạn (ngày 20 tháng sau hoặc ngày cuối tháng đầu quý sau); xem lịch nộp thuế hằng tháng.

Nếu công ty bạn đang bối rối về cách tính hoặc về hóa đơn đầu vào bị loại, dịch vụ báo cáo thuế của chúng tôi có bước rà soát GTGT trước khi nộp, và gói kế toán trọn gói bao gồm việc lập tờ khai hằng kỳ.