Khi nhắc tới Đông y, nhiều người nghĩ ngay đến một danh sách bài thuốc “trị bệnh này, bệnh kia”. Thực ra, điều đầu tiên thầy thuốc hỏi thường là: cơ thể bạn đang thiên về đâu? Hai cặp khái niệm giúp trả lời câu hỏi đó là hàn – nhiệt và hư – thực.
Hàn và nhiệt: cơ thể thiên về lạnh hay nóng
Người thiên về hàn thường sợ lạnh, tay chân lạnh, thích đồ uống ấm, phân dễ nát khi ăn đồ lạnh. Người thiên về nhiệt hay nóng, khát, thích đồ mát, dễ nổi mụn viêm, nước tiểu vàng và đại tiện khô. Đây không phải nhiệt độ đo được bằng nhiệt kế mà là cách cơ thể phản ứng với môi trường và thức ăn.
Hư và thực: thiếu hụt hay ứ trệ
Người thiên về hư thường mệt, nói nhỏ, ăn ít, hồi phục chậm; cơ thể cần được nuôi dưỡng. Người thiên về thực thì năng lượng không thiếu nhưng bị bí, đầy: tức ngực, đầy bụng, dễ cáu gắt, đau căng. Họ cần “thông” hơn là “bổ”.
Bốn thể và gợi ý đơn giản
- Hư hàn: ăn chín, ấm; có thể dùng ít Gừng, Quế, Đại táo nếu hợp; tránh nước đá.
- Hư nhiệt: ưu tiên món mềm, nhuận như Hạt sen, Câu kỷ tử; hạn chế đồ cay nướng và thức khuya.
- Thực hàn: món ấm, thanh đạm, thêm Trần bì; vận động để ra mồ hôi nhẹ.
- Thực nhiệt: rau xanh, trà mát như Hoa cúc; xả căng thẳng bằng vận động và hít thở.
Những điều cần nhớ
Thể trạng thay đổi theo mùa, tuổi và cảm xúc, nên không nên “dán nhãn” cố định cho mình. Bạn có thể làm trắc nghiệm thể trạng để có gợi ý ban đầu, nhưng người đang mang thai, có bệnh nền hoặc dùng thuốc thường xuyên nên hỏi thầy thuốc trước khi dùng vị thuốc nào. Muốn được bắt mạch, xem lưỡi và nhận bản tóm tắt cá nhân hoá, hãy đặt buổi khám thể trạng.
